تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

مدلسازی ساختاری- تفسیری عوامل کلیدی مؤثر بر آینده اسکان غیررسمی در پهنه جنوبی حریم کلانشهر تهران

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ، ایران
2 استاد تمام جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استاد تمام گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، واحد یادگار امام (ره)شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران
چکیده
امروزه روند شتابان شهرنشینی، نقصان در هدایت و مدیریت شهری، نابرابریهای ملی و منطقه ای و تفاوت در پایگاه اقتصادی- اجتماعی افراد، باعث رشد و گسترش اسکان غیررسمی گردیده است. با توجه به این وضعیت، در منطقه کلانشهری تهران اسکان غیررسمی به شدت رو به گسترش بوده است، پژوهش حاضر در پی یافتن عوامل کلیدی مؤثر بر اسکان غیررسمی در محدوده مورد مطالعه و همچنین تعیین روابط بین معیارها از طریق مدلسازی ساختاری- تفسیری(ISM)هستیم؛ که از نظر ماهیت یک طرح کاربردی و به لحاظ روش ترکیبی(کمی و کیفی) و به لحاظ رویکرد پژوهش استقرایی است؛ در این روش از ابزار پرسشنامه استفاده شده و به منظور تجزیه و تحلیل روابط و ارائه مدل ساختاری آنها از روش مدلسازی ساختاری تفسیری استفاده شد که با توجه به نتایج تجزیه و تحلیل در این میان سه سطح قابل تعریف است. مهمترین سطح که بیشترین اثرگذاری را بر سایر عوامل و رشد اسکان غیررسمی داشته ،تحریم و اثرات آن است، نتیجه تحلیل میک مک و دسته بندی عوامل کلیدی در خوشه های چهارگانه ماتریس اثرات متقابل نشان می دهد عوامل رشد اقتصادی، سیاستهای بازتوزیعی، تمرکززدایی و واگذاری اختیارات، سیاستهای توازن منطقه ای، تجدید نظر در قوانین و مقررات توسعه و تحریم و اثرات آن در خوشه چهارم قرار می گیرند که در واقع متغیرهای کلیدی پژوهش هستند و تنها عامل سیاستهای تأمین مسکن در خوشه متغیرهای پیوندی قرار گرفته ، که این عامل هدایت گر سایر عوامل ، و تغییر در آن کل سیستم را متاثر خواهد کرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Structural-Interpretive Modeling Key Factors Affecting the Future of Informal Settlement in the Southern Area of Tehran

نویسندگان English

Esmat Khan Mohammadi 1
Rahim sarvar 2
Alireza Estalaji 3
1 PhD Student in Geography and Urban Planning, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Professor of Geography and Rural Planning, Imam Yadegar Shahrari Memorial Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 rofessor of Geography and Rural Planning, Imam Yadegar Shahrari Memorial Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Today, the accelerating trend of urbanization, the lack of guidance and urban management, national and regional inequalities, and differences in the socio-economic base of individuals have led to the growth and expansion of informal housing. Due to this situation, informal housing has been expanding in Tehran's metropolitan area. The present study seeks to find key factors affecting informal housing in the study area and also to determine the relationships between criteria through structural-interpretive modeling (ISM). Are; Which is applied in terms of the nature of the application and in terms of the combined method (quantitative and qualitative) and in terms of the inductive research approach In this method, a questionnaire tool was used and in order to analyze the relationships and present their structural model, the interpretive structural modeling method was used, The results of MICMAC analysis and the classification of key factors in the four matrix clusters It shows that the factors of economic growth, redistributive policies, decentralization and transfer of authority, regional equilibrium policies, revision of development and sanctions laws and regulations and its effects are in the fourth cluster,which are in fact variables of research. In fact, key variables are research, and the only factor in housing policies is the cluster of link variables, which will guide other factors, and change will affect the entire system.

کلیدواژه‌ها English

Informal Settlment
ISM
Prioritization
Tehran Metropolitan Area
ابراهیم زاده، عیسی، صیدی، مصطفی(1391). تحلیلی بر اسکان غیر رسمی و تعیین ضریب تاثیر عامل ها با استفاده از مدل تحلیل مسیر موردشناسی: شاطرآباد کرمانشاه، نشریه جغرافیا و برنامه ریزی، 16(41): 21-1.
ابراهیم زاده، عیسی، صیدی، مصطفی(1391). تحلیلی بر اسکان غیر رسمی و تعیین ضریب تاثیر عامل ها با استفاده از مدل تحلیل مسیر موردشناسی: شاطرآباد کرمانشاه، نشریه جغرافیا و برنامه ریزی، 16(41): 21-1.
اصفهانی، زهرا، اسدی، مجید. سکونتگاه‌های غیررسمی در اراضی حریم شهرها و راهکارهای تعدیل آن، اولین همایش ملی معماری، مرمت، شهرسازی و محیط زیست پایدار(همدان 28 شهریور 1392). 1392. [https://www.civilica.com/Paper-ARUES01-ARUES01_216.html]. [31 خرداد1392].
اصفهانی، زهرا، اسدی، مجید. سکونتگاه‌های غیررسمی در اراضی حریم شهرها و راهکارهای تعدیل آن، اولین همایش ملی معماری، مرمت، شهرسازی و محیط زیست پایدار(همدان 28 شهریور 1392). 1392. [https://www.civilica.com/Paper-ARUES01-ARUES01_216.html]. [31 خرداد1392].
ایراندوست، کیومرث، علیزاده، هوشمند، خسروانیان، لیلا و روح الله تولایی(1392). گونه شناسی سکونتگاههای غیررسمی در شهرهای کردستان، مطالعه تطبیقی شهرهای سنندج و کرمانشاه، نامه معماری و شهرسازی، 5(10): 104-91.
ایراندوست، کیومرث، علیزاده، هوشمند، خسروانیان، لیلا و روح الله تولایی(1392). گونه شناسی سکونتگاههای غیررسمی در شهرهای کردستان، مطالعه تطبیقی شهرهای سنندج و کرمانشاه، نامه معماری و شهرسازی، 5(10): 104-91.
پالیزبان، سیاوش، شمس، مجید، سرور، رحیم(1392). بررسی تحولات اقتصادی-اجتماعی مدار نامولد سرمایه داری در ایران و تأثیر آن بر اسکان غیررسمی در استان تهران، برنامه ریزی منطقه ای، 3(9): 41-27.
پالیزبان، سیاوش، شمس، مجید، سرور، رحیم(1392). بررسی تحولات اقتصادی-اجتماعی مدار نامولد سرمایه داری در ایران و تأثیر آن بر اسکان غیررسمی در استان تهران، برنامه ریزی منطقه ای، 3(9): 41-27.
پلوئی، کیوان، فضلی، صفر، درویشی سه تلانی، فرهاد، بیات، روح خدا و اسماعیل قادری(1398). اولویت بندی عوامل مؤثر بر توسعه صنعت گردشگری سلامت ایران در افق 1414 با رویکرد مدل سازی ساختاری تفسیری، گردشگری و توسعه، 8(3): 29-1.
پلوئی، کیوان، فضلی، صفر، درویشی سه تلانی، فرهاد، بیات، روح خدا و اسماعیل قادری(1398). اولویت بندی عوامل مؤثر بر توسعه صنعت گردشگری سلامت ایران در افق 1414 با رویکرد مدل سازی ساختاری تفسیری، گردشگری و توسعه، 8(3): 29-1.
ترکمن نیا، نعیمه، قربانی، رسول و امیدعلی خوارزمی(1397). ارزیابی سیستمی عوامل شکل گیری و گسترش سکونتگاه های غیر رسمی کلانشهر مشهد، جغرافیا و توسعه فضای شهری، 5(2): 42-23.
ترکمن نیا، نعیمه، قربانی، رسول و امیدعلی خوارزمی(1397). ارزیابی سیستمی عوامل شکل گیری و گسترش سکونتگاه های غیر رسمی کلانشهر مشهد، جغرافیا و توسعه فضای شهری، 5(2): 42-23.
سرور، رحیم(1388). مهاجرت معکوس، رویکردی نوین در تمرکززدایی از پایتخت، فصلنامه جغرافیا، 6(19-18): 79-98.
سرور، رحیم(1388). مهاجرت معکوس، رویکردی نوین در تمرکززدایی از پایتخت، فصلنامه جغرافیا، 6(19-18): 79-98.
سرور، رحیم(1392). آینده نگری روند تحولات و راهبردهای مدیریت رشد سکونتگاههای غیررسمی در حریم پایتخت، پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، 1(3): 22-1.
سرور، رحیم(1392). آینده نگری روند تحولات و راهبردهای مدیریت رشد سکونتگاههای غیررسمی در حریم پایتخت، پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، 1(3): 22-1.
سرور، رحیم، جعفری، فرهاد(1388). تحلیل روند شهرنشینی و آینده نگری رشد سکونتگاههای غیررسمی در منطقه کلانشهری تهران، جغرافیا، 7(23): 93-77.
سرور، رحیم، جعفری، فرهاد(1388). تحلیل روند شهرنشینی و آینده نگری رشد سکونتگاههای غیررسمی در منطقه کلانشهری تهران، جغرافیا، 7(23): 93-77.
صالحی امیری، سید رضا، خدائی، زهرا(1389). ویژگی‌ها و پیامدهای اسکان غیررسمی و حاشیه نشینی شهری، نمونه موردی: کلان شهر تهران، مجله بررسی مسائل اجتماعی ایران، 1(3): 80-65.
صالحی امیری، سید رضا، خدائی، زهرا(1389). ویژگی‌ها و پیامدهای اسکان غیررسمی و حاشیه نشینی شهری، نمونه موردی: کلان شهر تهران، مجله بررسی مسائل اجتماعی ایران، 1(3): 80-65.
عباسی لیوه سی، زهراسادات، امانپور، سعید، صفایی پور، مسعود(1397). برنامه ریزی راهبردی به منظور توانمندسازی سکونتگاههای غیررسمی مطالعه موردی: شهرک پیام نور دزفول، شهر پایدار، 1(4): 107-89.
عباسی لیوه سی، زهراسادات، امانپور، سعید، صفایی پور، مسعود(1397). برنامه ریزی راهبردی به منظور توانمندسازی سکونتگاههای غیررسمی مطالعه موردی: شهرک پیام نور دزفول، شهر پایدار، 1(4): 107-89.
الفت، لعیا، شهریاری نیا، آرش(1393). مدل سازی ساختاری تفسیری عوامل مؤثر بر انتخاب همکار در زنجیره تأمین چابک، مدیریت تولید و عملیات، 5(9): 128-109.
الفت، لعیا، شهریاری نیا، آرش(1393). مدل سازی ساختاری تفسیری عوامل مؤثر بر انتخاب همکار در زنجیره تأمین چابک، مدیریت تولید و عملیات، 5(9): 128-109.
فرزانه سادات زارنجی، ژیلا، یزدانی، محمدحسن(1398). تحلیلی بر وضعیت پایداری محلات اسکان غیررسمی شهر اردبیل، جغرافی و آمایش منطقه ای، 9(32): 32-17.
فرزانه سادات زارنجی، ژیلا، یزدانی، محمدحسن(1398). تحلیلی بر وضعیت پایداری محلات اسکان غیررسمی شهر اردبیل، جغرافی و آمایش منطقه ای، 9(32): 32-17.
فیروزجائیان، علی اصغر، فیروزجائیان، مجتبی، هاشمی پطرودی، سید عبدلحمید و سیده فاطمه غلامرضازاده(1392). کاربرد تکنیک مدل سازی ساختاری تفسیری(ISM) در مطالعات گردشگری (تحلیلی با رویکرد آسیب شناسانه)، 2(6): 159-129.
فیروزجائیان، علی اصغر، فیروزجائیان، مجتبی، هاشمی پطرودی، سید عبدلحمید و سیده فاطمه غلامرضازاده(1392). کاربرد تکنیک مدل سازی ساختاری تفسیری(ISM) در مطالعات گردشگری (تحلیلی با رویکرد آسیب شناسانه)، 2(6): 159-129.
قائدرحمتی، صفر، احمدی نوحدانی، سیروس(1395). بررسی مشکلات مدیریت سیاسی فضا در حریم شهر تهران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 31(3): 102-93.
قائدرحمتی، صفر، احمدی نوحدانی، سیروس(1395). بررسی مشکلات مدیریت سیاسی فضا در حریم شهر تهران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 31(3): 102-93.
قنبری، حکیمه، کاظمی زاد، شمس اله، هادیانی، زهره و میرنجف موسوی(1393). تحلیلی بر علل شکل گیری اسکان غیررمسی با استفاده از مدل تحلیل مسیر (مطالعه موردی: محله شادقلی خان شهر قم مقدس)، تحقیقات جغرافیایی، 29(3): 88-73.
قنبری، حکیمه، کاظمی زاد، شمس اله، هادیانی، زهره و میرنجف موسوی(1393). تحلیلی بر علل شکل گیری اسکان غیررمسی با استفاده از مدل تحلیل مسیر (مطالعه موردی: محله شادقلی خان شهر قم مقدس)، تحقیقات جغرافیایی، 29(3): 88-73.
کرمی نسب، صدیقه، شهبازی، حسین رضا و محمدرضا سلیمی سبحان(1398). تحلیل علل پایایی کانون های اسکان غیررسمی در پیرامون کلانشهر شیراز، توسعه فضاهای پیراشهری، 1(1): 56-43.
کرمی نسب، صدیقه، شهبازی، حسین رضا و محمدرضا سلیمی سبحان(1398). تحلیل علل پایایی کانون های اسکان غیررسمی در پیرامون کلانشهر شیراز، توسعه فضاهای پیراشهری، 1(1): 56-43.
مرکز آمار ایران(1395). سرشماری عمومی نفوس و مسکن-1385؛ نتایج کلی استان تهران.
مرکز آمار ایران(1395). سرشماری عمومی نفوس و مسکن-1385؛ نتایج کلی استان تهران.
مروتی، نادر(1391). بررسی عوامل موثر بر شکل گیری سکونت گاه های غیررسمی شهر سنندج (مورد مطالعه: محله عباس آباد سنندج)، فصلنامه انتظام اجتماعی، 4(2): 144-119.
مروتی، نادر(1391). بررسی عوامل موثر بر شکل گیری سکونت گاه های غیررسمی شهر سنندج (مورد مطالعه: محله عباس آباد سنندج)، فصلنامه انتظام اجتماعی، 4(2): 144-119.
مهندسین مشاور طرح و کاوش(1395). تهیه برنامه ساماندهی سکونتگاههای غیررسمی شهر تهران، جلد دوم، شرکت عمران و بهسازی شهری ایران.
مهندسین مشاور طرح و کاوش(1395). تهیه برنامه ساماندهی سکونتگاههای غیررسمی شهر تهران، جلد دوم، شرکت عمران و بهسازی شهری ایران.
نعیمی، کیومرث، پورمحمدی، محمدرضا(1395). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر وضعیت آینده سکونتگاههای فرودست شهری سنندج با تأکید بر کاربرد آینده پژوهی، مطالعات شهری، 5(20): 64-53.
نعیمی، کیومرث، پورمحمدی، محمدرضا(1395). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر وضعیت آینده سکونتگاههای فرودست شهری سنندج با تأکید بر کاربرد آینده پژوهی، مطالعات شهری، 5(20): 64-53.
Abebe, F. K.,(2011), Modelling informal settlement growth in Dar es Salaam, Tanzania (Unpublished master thesis). University of Twente, Netherlands: Enschede.
Abebe, F. K.,(2011), Modelling informal settlement growth in Dar es Salaam, Tanzania (Unpublished master thesis). University of Twente, Netherlands: Enschede.
Baye, F., Wegayehu, F., & Mulugeta, S., (2020), Drivers of informal settlements at the peri-urban areas of Woldia: Assessment on the demographic and socio-economic trigger factors, Land Use Policy, 95(6):104-120.
Baye, F., Wegayehu, F., & Mulugeta, S., (2020), Drivers of informal settlements at the peri-urban areas of Woldia: Assessment on the demographic and socio-economic trigger factors, Land Use Policy, 95(6):104-120.
Gevaert, C.M, Persello, C., Sliuzas,R., Vosselman, G.,(2017), Informal settlement classification using point-cloud and image-based features from UAV data, ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing,6(125):225-236.
Gevaert, C.M, Persello, C., Sliuzas,R., Vosselman, G.,(2017), Informal settlement classification using point-cloud and image-based features from UAV data, ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing,6(125):225-236.
Hall, P., & Pfeiffer, U., (2000), Urban future 21: A global agenda for 21st century cities. London: E & FN Spon,376P.
Hall, P., & Pfeiffer, U., (2000), Urban future 21: A global agenda for 21st century cities. London: E & FN Spon,376P.
Jones, Paul., (2017), Formalizing the Informal: Understanding the Position of Informal Settlements and Slums in Sustainable Urbanization Policies and Strategies in Bandung, Indonesia, Sustainability,9(8):14-36.
Jones, Paul., (2017), Formalizing the Informal: Understanding the Position of Informal Settlements and Slums in Sustainable Urbanization Policies and Strategies in Bandung, Indonesia, Sustainability,9(8):14-36.
Kovacic, Z., Smit, S., Musango, J. K., Brent, A. C., & Giampetro, M., (2016), Probing uncertainty levels of electrification in informal urban settlements: A case from South Africa, Habitat International, 7(56):212-221.
Kovacic, Z., Smit, S., Musango, J. K., Brent, A. C., & Giampetro, M., (2016), Probing uncertainty levels of electrification in informal urban settlements: A case from South Africa, Habitat International, 7(56):212-221.
Kuffer, M., Pfeffer, K., Sliuzas, R., (2016), Slums from space—15 years of slum mapping using remote sensing, Remote Sens, 8(6):1-29.
Kuffer, M., Pfeffer, K., Sliuzas, R., (2016), Slums from space—15 years of slum mapping using remote sensing, Remote Sens, 8(6):1-29.
Marutlulle, N. K., (2017), Causes of informal settlements in Ekurhuleni metropolitan municipality: An exploration, APSDPR, 5(1):1-11.
Marutlulle, N. K., (2017), Causes of informal settlements in Ekurhuleni metropolitan municipality: An exploration, APSDPR, 5(1):1-11.
Nassar, D.M., Elsayed, H.G.,(2017), From Informal Settlements to sustainable communities, Alexandria Engineering Journal, 4(57):2367-2376.
Nassar, D.M., Elsayed, H.G.,(2017), From Informal Settlements to sustainable communities, Alexandria Engineering Journal, 4(57):2367-2376.
Ratcliffe، John، and Ela Krawczyk., (2011), Imagineering city futures: The use of prospective through scenarios in urban planning, Futures, 7(43):642-653.
Ratcliffe، John، and Ela Krawczyk., (2011), Imagineering city futures: The use of prospective through scenarios in urban planning, Futures, 7(43):642-653.
Roy, A., (2005), Urban Informality: Toward an epistemology of planning, Journal of American Planning Accociation, 2(71):147-156.
Roy, A., (2005), Urban Informality: Toward an epistemology of planning, Journal of American Planning Accociation, 2(71):147-156.