تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

واکاوی روند روزهای گرم ­فراگیر در سواحل خلیج‌فارس

نویسندگان
حسین عساکره 1
منصوره طاهری 2
1 استاد گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
2 دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، گروه جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
10.66224/jgs.26.81.8
چکیده
از ویژگی­‌های دما در طبیعت، رخداد فرین­‌های دمایی می­‌باشد. در این پژوهش روند روز­های گرم فراگیر در سواحل خلیج‌فارس بررسی شده است. در این راستا از دو پایگاه داده محیطی و جوی استفاده شد. داده­‌های محیطی شامل میانگین بیشینه دمای روزانه 12 ایستگاه همدیدی سواحل خلیج‌فارس (استان‌های خوزستان، بوشهر و بندرعباس) از سال 1961 تا انتهای سال 2018 می­‌باشد. در این پژوهش دمای فرین برای هر روز دمایی تعریف شده است که بالاتر از میانگین صدک 75ام مشاهدات در هر ایستگاه و در همان روز باشد. همچنین روز توأم با دمای فرین فراگیر به روزی اطلاق شد که دمای فرین حداقل در 50 درصد ایستگاه‌ها رخ داده باشد. شمار روز­های گرم فراگیر در محدوده مورد مطالعه 554 روز است که 291 روز آن در فصل گرم و 263 روز نیز در فصل سرد سال روی داده است. در ادامه با انجام تحلیل خوشه‌ای بر روی فشار تراز دریا در روز­های گرم، این روزها به شش گروه طبقه‌بندی شدند. سپس برای هر گروه روند رخداد روز­های گرم مورد بررسی قرار گرفت، در حالت کلی می‌توان گفت شیب‌خط در تمامی گروه­‌ها به استثنا گروه چهارم و ششم مثبت و در نتیجه روز­های گرم فراگیر در حال افزایش بوده‌­اند.
کلیدواژه‌ها
دمای فرین
سواحل خلیج‌فارس
تحلیل روند
گرمای فراگیر

عنوان مقاله English

Analyzing the trend of widespread hot days in the coasts of the Persian Gulf

نویسندگان English

Hossein Asakereh 1
Mansureh Taheri 2
1 Professor, Climatology, Faculty of Human Sciences, University of Zanjan, Zanjan .Iran
2 Ph.D Student of Climatology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili University
چکیده English

In the field of climatology, the occurrence of extreme temperatures is a noteworthy climatic feature related to atmospheric temperature. This study delves into the investigation of the trend of hot days characterized by extreme temperatures in the coastal plains of the Persian Gulf (CPPG) using two databases: station data and a gridded database. The station dataset encompasses the average daily mean of maximum temperatures documented in 12 synoptic stations across the CPPG regions (specifically Khuzestan, Bushehr, and Bandar Abbas Provinces) from 1961 to 2018. Extreme temperatures were defined as daily average temperatures surpassing the 75th percentile at each station. Days where at least 50% of the stations experienced extreme temperatures were classified as widespread, resulting in the identification of 554 widespread hot days, with 291 occurring in the warm season and 263 in the cold season. These identified hot days were further categorized into six groups through cluster analysis based on relevant sea-level pressure (SLP) data, allowing for an examination of the trend of hot days within each group. The results demonstrated a positive trend in hot days for all groups except the fourth and sixth groups, signifying a significant increase in hot days associated with extreme temperatures under four distinct atmospheric patterns.

کلیدواژه‌ها English

Extreme temperature
Coastal plains of the Persian Gulf (CPPG)
Synoptic analysis
Trend
آجورلو، محمد.(1389). جغرافیای نظامی کشور‌های حاشیه‌ جنوبی خلیج‌فارس. تهران: مرکز تالیف کتاب‌های درسی سپاه.
آجورلو، محمد.(1389). جغرافیای نظامی کشور‌های حاشیه‌ جنوبی خلیج‌فارس. تهران: مرکز تالیف کتاب‌های درسی سپاه.
اسدی، اشرف. «بررسی همدید گرما‌های فرین ایران»، پایان نامه دکتری رشته جغرافیای طبیعی گرایش اقلیم شناسی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه اصفهان. 1391.
اسدی، اشرف. «بررسی همدید گرما‌های فرین ایران»، پایان نامه دکتری رشته جغرافیای طبیعی گرایش اقلیم شناسی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه اصفهان. 1391.
اسمعیل نژاد، مرتضی؛ خسروی، محمود؛ علیجانی، بهلول؛ مسعودیان، سیدابوالفضل) .1392(. شناسایی امواج گرمایی ایران. جغرافیا و توسعه. .3339-54.
اسمعیل نژاد، مرتضی؛ خسروی، محمود؛ علیجانی، بهلول؛ مسعودیان، سیدابوالفضل) .1392(. شناسایی امواج گرمایی ایران. جغرافیا و توسعه. .3339-54.
احمدی، محمود؛ داداشی رودباری، عباسعلی؛ ابراهیمی، رضا. (1396). دور‌نمای فرین‌های گرم ایران مبتنی بر برونداد مدل میان‌مقیاس منطقه‌ای (REGCM4). فصلنامه علمی - پژوهشی و بین المللی انجمن جغرافیای ایران. 15. 52.
احمدی، محمود؛ داداشی رودباری، عباسعلی؛ ابراهیمی، رضا. (1396). دور‌نمای فرین‌های گرم ایران مبتنی بر برونداد مدل میان‌مقیاس منطقه‌ای (REGCM4). فصلنامه علمی - پژوهشی و بین المللی انجمن جغرافیای ایران. 15. 52.
بازگیر، سعید؛ بستانچی، حسام الدین؛ کردبچه، زهرا؛ شمس، فاطمه. (1396). روند تغییرات فرین‌های دمایی استان خراسان رضوی. اولین کنگره بین‌المللی آب، خاک و علوم محیطی. دانشگاه شهید بهشتی تهران.
بازگیر، سعید؛ بستانچی، حسام الدین؛ کردبچه، زهرا؛ شمس، فاطمه. (1396). روند تغییرات فرین‌های دمایی استان خراسان رضوی. اولین کنگره بین‌المللی آب، خاک و علوم محیطی. دانشگاه شهید بهشتی تهران.
رنجبران، هادی. (1388). آمار و احتمال و کاربرد آن در اقتصاد. انتشارات اثبات.
رنجبران، هادی. (1388). آمار و احتمال و کاربرد آن در اقتصاد. انتشارات اثبات.
دارند، محمد.(1392). ارزیابی تغییرات نمایه‌های فرین دما بر روی پهنه استان کردستان طی نیم سده اخیر. مجله مخاطرات محیطی. سال دوم. شماره سوم.
دارند، محمد.(1392). ارزیابی تغییرات نمایه‌های فرین دما بر روی پهنه استان کردستان طی نیم سده اخیر. مجله مخاطرات محیطی. سال دوم. شماره سوم.
ساری صراف، بهروز؛ جلالی عنصرودی، طاهره؛ سر‌افروزه، فاطمه. (1394). اثرات گرمایش جهانی بر اقلیم شهر‌های واقع در حوضه دریاچه ارومیه. فصلنامه پژوهش‌های بوم شناسی شهری. سال ششم. 2. 12.
ساری صراف، بهروز؛ جلالی عنصرودی، طاهره؛ سر‌افروزه، فاطمه. (1394). اثرات گرمایش جهانی بر اقلیم شهر‌های واقع در حوضه دریاچه ارومیه. فصلنامه پژوهش‌های بوم شناسی شهری. سال ششم. 2. 12.
علیجانی، بهلول.(1379). آب و هوای ایران. تهران: دانشگاه پیام نور.
علیجانی، بهلول.(1379). آب و هوای ایران. تهران: دانشگاه پیام نور.
علیجانی، بهلول؛ فرج زاده، حسن. (1392). تحلیل روند شاخص های دمای فرین در شمال ایران. نشریه علمی - پژوهشی جغرافیا وبرنامه ریزی. 19 (52). 229-256.
علیجانی، بهلول؛ فرج زاده، حسن. (1392). تحلیل روند شاخص های دمای فرین در شمال ایران. نشریه علمی - پژوهشی جغرافیا وبرنامه ریزی. 19 (52). 229-256.
عساکره، حسین؛ شادمان، حسن. (1395). واکاوی آماری تغییرات فراوانی و دمای روزهای گرم در ایران زمین. فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر). 25 (100). 156- 147.
عساکره، حسین؛ شادمان، حسن. (1395). واکاوی آماری تغییرات فراوانی و دمای روزهای گرم در ایران زمین. فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر). 25 (100). 156- 147.
عساکره، حسین. (1386). کاربرد رگرسیون خطی در تحلیل روند دمای تبریز. تحقیقات جغرافیایی. 87. 25 - 3.
عساکره، حسین. (1386). کاربرد رگرسیون خطی در تحلیل روند دمای تبریز. تحقیقات جغرافیایی. 87. 25 - 3.
قویدل رحیمی، یوسف؛ رضایی، محمد. (1393). تحلیل آماری و سینوپتیک دما‌های ابرگرم منطقه جنوب شرق ایران. شماره 15 دوره 4.
قویدل رحیمی، یوسف؛ رضایی، محمد. (1393). تحلیل آماری و سینوپتیک دما‌های ابرگرم منطقه جنوب شرق ایران. شماره 15 دوره 4.
قویدل رحیمی، یوسف؛ رضایی، محمد؛ فرج زاده اصل، منوچهر. (1394). کاربرد مدل انحراف نرمال شده دما در شناسایی و تحلیل سینوپتیک مخاطره دما‌های فرین بیشینه منطقه جنوب شرق ایران. برنامه ریزی و آمایش فضا. 19 (4).
قویدل رحیمی، یوسف؛ رضایی، محمد؛ فرج زاده اصل، منوچهر. (1394). کاربرد مدل انحراف نرمال شده دما در شناسایی و تحلیل سینوپتیک مخاطره دما‌های فرین بیشینه منطقه جنوب شرق ایران. برنامه ریزی و آمایش فضا. 19 (4).
وثوقی، م.1384. تاریخ خلیج‌فارس و ممالک همجوار. چاپ اول. انتشارات سمت
وثوقی، م.1384. تاریخ خلیج‌فارس و ممالک همجوار. چاپ اول. انتشارات سمت
مسعودیان، سید ابوالفضل. (1383). بررسی روند دمای ایران در نیم سده‌ی گذشته. جغرافیا و توسعه. 38. 45-29.
مسعودیان، سید ابوالفضل. (1383). بررسی روند دمای ایران در نیم سده‌ی گذشته. جغرافیا و توسعه. 38. 45-29.
Alijani, B., Roshani, A., Parak, F., & Heydari, R. (2012). Trends in extreme daily temperature using climate change indices in Iran. Journal of Geography and Environmental Hazards, 1(2), 17-28.
Alijani, B., Roshani, A., Parak, F., & Heydari, R. (2012). Trends in extreme daily temperature using climate change indices in Iran. Journal of Geography and Environmental Hazards, 1(2), 17-28.
Croitoru, A. E., Piticar, A., Ciupertea, A. F., & Roşca, C. F, (2016), Changes in heat waves indices in Romania over the period 1961-2015. Global and planetary change, 146.109-121. [DOI:10.1016/j.gloplacha.2016.08.016]
Croitoru, A. E., Piticar, A., Ciupertea, A. F., & Roşca, C. F, (2016), Changes in heat waves indices in Romania over the period 1961-2015. Global and planetary change, 146.109-121. [DOI:10.1016/j.gloplacha.2016.08.016]
Trewin, B. C. (2001). Extreme temperature events in Australia.
Trewin, B. C. (2001). Extreme temperature events in Australia.
Cony, M., Martín, L., Hernández, E., & Del Teso, T. (2010). Synoptic patterns that contribute to extremely hot days in Europe. Atmósfera, 23(4), 295-306. [DOI:10.20937/ATM.19482]
Cony, M., Martín, L., Hernández, E., & Del Teso, T. (2010). Synoptic patterns that contribute to extremely hot days in Europe. Atmósfera, 23(4), 295-306. [DOI:10.20937/ATM.19482]
Nandintsetseg, B., Greene, J. S., & Goulden, C. E. (2007). Trends in extreme daily precipitation and temperature near Lake Hövsgöl, Mongolia. International Journal of Climatology: A Journal of the Royal Meteorological Society, 27(3), 341-347. [DOI:10.1002/joc.1404]
Nandintsetseg, B., Greene, J. S., & Goulden, C. E. (2007). Trends in extreme daily precipitation and temperature near Lake Hövsgöl, Mongolia. International Journal of Climatology: A Journal of the Royal Meteorological Society, 27(3), 341-347. [DOI:10.1002/joc.1404]