تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

بررسی تاثیر مولفه‌های فرم شهری بر آلودگی هوا (مطالعه موردی: شهرتبریز)

نویسندگان
روح الله نمکی 1
اکبر عبداله زاده طرف 2
حسن ستاری ساربانقلی 3
1 دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
2 استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
3 دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
10.61882/jgs.26.80.4
چکیده
آلودگی هوا و تاثیرات نامطلوب آلودگیهای ناشی از احتراق سوخت­های فسیلی در سکونتگاههای شهری از جمله مسائل مهم زیست محیطی کلانشهرهاست که توجه به راهکارهای کاهش میزان آلودگی هوا در شهرها لازم است. تجربیات جهانی نشان داده است که شاخصهای فرم شهری یکی از مهمترین عوامل تأثیر گذار بر میزان آلودگی هوا و مصرف انرژی در شهر هستند. از این روی توجه به فرم شهر، نقشی مهم درچشم انداز بلند مدت شهرها در جهت کیفیت هوای مطلوب­تر، ایفا می­کند.پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی- تحلیلی است. به منظور جمع آوری داده و اطلاعات مورد نیاز از روش کتابخانه­ای و اسنادی استفاده شده است. درجهت تجزیه و تحلیل داده­ها و پاسخگویی به سوالات پژوهش از تکنیک آماره موران در محیط نرم افزار gis استفاده شد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد وضعیت آلودگی هوای شهر تبریز از نظر عناصر آلوده کننده هوا یعنی دی اکسید گوگرد، دی اکسید نیتروژن، مونوکسید کربن در نیمه دوم سال بیشتر از نیمه اول سال است به گونه­ای که از میان ایستگاههای پایش هوا ایستگاه میدان دارای بیشترین تعداد آلودگی هوا بود. همچنین نتایج حاصل از بررسی تاثیر فرم شهری و الگوی کاربری زمین بر آلودگی هوا نشان داد که فرم شهری و کاربری زمین بر آلودگی هوا تاثیرگذار است.
کلیدواژه‌ها
فرم شهری
کاربری زمین
آلودگی هوای شهری
تبریز

عنوان مقاله English

Investigating the effect of urban form components on air pollution (Case study: Tabriz city)

نویسندگان English

Ruhollah Namaki 1
Akbar Abdollahzadeh Tarf 2
Hassan Sattari Sarbangholi 3
1 PhD Student in Urban Planning, Department of Architecture and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
2 Assistant Professor, Faculty of Architecture and Urban Planning, Department of Architecture and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
3 Associate Professor, Faculty of Architecture and Urban Planning, Department of Architecture and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
چکیده English

Air pollution and adverse effects of pollution caused by the combustion of fossil fuels in urban settlements are among the important environmental issues of metropolises that need to pay attention to ways to reduce air pollution in cities. Global experience has shown that urban form indicators are one of the most important factors affecting air pollution and energy consumption in the city. Therefore, paying attention to the form of the city plays an important role in the long-term perspective of cities for better air quality. The present study is applied in terms of purpose and descriptive-analytical in terms of method. In order to collect the required data and information, library and documentary methods have been used. To analyze the data and answer the research questions, the Moran statistical technique was used in the GIS software environment. The results of this study showed that the air pollution situation in Tabriz in terms of air pollutants, ie sulfur dioxide, nitrogen dioxide, carbon monoxide in the second half of the year is more than the first half of the year, so that among the air monitoring stations The field had the highest number of air pollution. Also, the results of the study of the effect of urban form and land use pattern on air pollution showed that urban form and land use are effective on air pollution.

کلیدواژه‌ها English

Urban Form
Land use
urban air pollution
Tabriz
زبردست، اسفندیار، ریاضتی، حسن(1394) شاخص‌های محیط انسان‌ساخت و تاثیرات آن بر آلودگی هوا، نشریه هنرهای زیبا، 20(1)،56-75.
زبردست، اسفندیار، ریاضتی، حسن(1394) شاخص‌های محیط انسان‌ساخت و تاثیرات آن بر آلودگی هوا، نشریه هنرهای زیبا، 20(1)،56-75.
حکمت نیا، حسن و ابوالفضل قنبری هفت چشمه(1385)، اصول و رو شهای برنام هریزی شهری، یزد، مفاخر.
حکمت نیا، حسن و ابوالفضل قنبری هفت چشمه(1385)، اصول و رو شهای برنام هریزی شهری، یزد، مفاخر.
حیدری نسب، امیر (1392)، مدل سازی ریاضی سه بعدی پدیده فتوشیمیایی آلودگی هوا و استفاده از موچک برای کاهش گره های شبکه (با تاکید روی هوای تهران بزرگ)، رساله دکتری، دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
حیدری نسب، امیر (1392)، مدل سازی ریاضی سه بعدی پدیده فتوشیمیایی آلودگی هوا و استفاده از موچک برای کاهش گره های شبکه (با تاکید روی هوای تهران بزرگ)، رساله دکتری، دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
دانشپور، سید عبدالهادی؛ راضیه رضازاده؛ فرزان سجودی و مریم محمدی ( 1392 )، بررسی کارکرد و معنای فرم شهر مدرن از منظر نشانه شناسی لایه ای، دو فصلنامه معماری و شهرسازی، شماره 11.
دانشپور، سید عبدالهادی؛ راضیه رضازاده؛ فرزان سجودی و مریم محمدی ( 1392 )، بررسی کارکرد و معنای فرم شهر مدرن از منظر نشانه شناسی لایه ای، دو فصلنامه معماری و شهرسازی، شماره 11.
دبیری، مینو(1375)، آلودگی محیط زیست هوا- آب- خاک- صوت، انتشارات اتحاد.
دبیری، مینو(1375)، آلودگی محیط زیست هوا- آب- خاک- صوت، انتشارات اتحاد.
رهنما، محمدرحیم؛ عباس زاده، غلامرضا (1387)، اصول، مبانی و مدل های سنجش فرم کالبدی شهر، جهاد دانشگاهی مشهد، چاپ اول، مشهد
رهنما، محمدرحیم؛ عباس زاده، غلامرضا (1387)، اصول، مبانی و مدل های سنجش فرم کالبدی شهر، جهاد دانشگاهی مشهد، چاپ اول، مشهد
Agarwal, M., & Tandon, A. (2010). Modeling of the urban heat island in the form of mesoscale wind and of its effect on air pollution dispersal. Applied Mathematical Modelling, 34(9), 2520-2530.
Agarwal, M., & Tandon, A. (2010). Modeling of the urban heat island in the form of mesoscale wind and of its effect on air pollution dispersal. Applied Mathematical Modelling, 34(9), 2520-2530.
Yang, J., Shi, B., Shi, Y., Marvin, S., Zheng, Y., & Xia, G. (2020). Air pollution dispersal in high density urban areas: Research on the triadic relation of wind, air pollution, and urban form. Sustainable Cities and Society, 54, 101941.
Yang, J., Shi, B., Shi, Y., Marvin, S., Zheng, Y., & Xia, G. (2020). Air pollution dispersal in high density urban areas: Research on the triadic relation of wind, air pollution, and urban form. Sustainable Cities and Society, 54, 101941.
Yang, J., Shi, B., Zheng, Y., Shi, Y., & Xia, G. (2020). Urban form and air pollution disperse: Key indexes and mitigation strategies. Sustainable Cities and Society, 57, 101955.
Yang, J., Shi, B., Zheng, Y., Shi, Y., & Xia, G. (2020). Urban form and air pollution disperse: Key indexes and mitigation strategies. Sustainable Cities and Society, 57, 101955.
 Borrego, C; Martins, H; Tchepel, O; Salmim, L; Monteiro; A; Miranda, A.I (2005), How urban structure can affect city sustainability from an air quality perspective, Environmental Modelling & Software,Vol 10, No 5, pp 1, 6, 7.
Borrego, C; Martins, H; Tchepel, O; Salmim, L; Monteiro; A; Miranda, A.I (2005), How urban structure can affect city sustainability from an air quality perspective, Environmental Modelling & Software,Vol 10, No 5, pp 1, 6, 7.
 Bramely, Glen &Kirk, Karryn (2005): “ Does planning make a difference to urban form? Recent evidence from Central Scotland,” in The Journal of Environment and Planning. Vol.37. pp 355-37
Bramely, Glen &Kirk, Karryn (2005): “ Does planning make a difference to urban form? Recent evidence from Central Scotland,” in The Journal of Environment and Planning. Vol.37. pp 355-37
 Carmona, Matthew(2003): Public Places Urban Spaces; The Dimensions of Urban Design, Axford Press. Axford.
Carmona, Matthew(2003): Public Places Urban Spaces; The Dimensions of Urban Design, Axford Press. Axford.
 CDIAC. (2008). CO2 emissions from Iran. Available from: http://cdiac.ornl.gov/trends/emis/ira.html.
CDIAC. (2008). CO2 emissions from Iran. Available from: http://cdiac.ornl.gov/trends/emis/ira.html.
 Cervero, R., Radisch, C., )1996(. Travel choices in pedestrian versus automobile oriented neighborhoods. Transport Policy, Vol. 3, Issue 3, PP 131.
Cervero, R., Radisch, C., )1996(. Travel choices in pedestrian versus automobile oriented neighborhoods. Transport Policy, Vol. 3, Issue 3, PP 131.
 Chaaban FB. 2008. Air quality. In: Tolba MK and Saab NW, Editor Arab environment: future challenges. Beirut: Technical Publications and Environment & Development Magazine;. P.45-62.
Chaaban FB. 2008. Air quality. In: Tolba MK and Saab NW, Editor Arab environment: future challenges. Beirut: Technical Publications and Environment & Development Magazine;. P.45-62.
 Clifton, Kelly et al (2008): “Quantitative analysis of urban form: A multidisciplinary review” in Journal of Urbanism. Vol.1, No.1, March 2008, pp 17-45.
Clifton, Kelly et al (2008): “Quantitative analysis of urban form: A multidisciplinary review” in Journal of Urbanism. Vol.1, No.1, March 2008, pp 17-45.
 Conzen, M. R. (2004). Thinking about urban form: papers on urban morphology, 1932-1998. Oxford ; New York : Peter Lang, 2004.
Conzen, M. R. (2004). Thinking about urban form: papers on urban morphology, 1932-1998. Oxford ; New York : Peter Lang, 2004.
 Cowan, Robert (2005): The Dictionary of Urbanism. Streetwise Press. London.
Cowan, Robert (2005): The Dictionary of Urbanism. Streetwise Press. London.
 Crook, Kenneth F. (2007) Britannica Concise Encyclopaedia, Encyclopaedia Britannica Corp (Available at: www.britannica.com)
Crook, Kenneth F. (2007) Britannica Concise Encyclopaedia, Encyclopaedia Britannica Corp (Available at: www.britannica.com)
 Cuthbert, Alexander (2005) Urban Design and Spatial Political Economy: Review of Critique of the 50 Years.
Cuthbert, Alexander (2005) Urban Design and Spatial Political Economy: Review of Critique of the 50 Years.
 Cuthbert, Alexander (2006) The Form of City, Political Economy and Urban Design, Blackwell, USA.
Cuthbert, Alexander (2006) The Form of City, Political Economy and Urban Design, Blackwell, USA.
 Cuthbert, Angela. L & Anderson, Wiliam.P (2002): “An Examination of Urban Form in Halfax Dartmouth: Alternative Approaches iv Data” in Canadian Journal of Urban Research, Winter 2002, pp 213 -237.
Cuthbert, Angela. L & Anderson, Wiliam.P (2002): “An Examination of Urban Form in Halfax Dartmouth: Alternative Approaches iv Data” in Canadian Journal of Urban Research, Winter 2002, pp 213 -237.
 Daly, A. & Zannetti, P. (2007). An Introduction to Air Pollution, Definitions Classification and History, Chapter1, the Inviro Group Institute, Fremont, CA (USA).
Daly, A. & Zannetti, P. (2007). An Introduction to Air Pollution, Definitions Classification and History, Chapter1, the Inviro Group Institute, Fremont, CA (USA).