تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

آینده‌پژوهی روندهای اسلام سیاسی شیعی در جغرافیای سیاسی ایران

نویسندگان
سلمان کاظمیان سورکی 1
فرشته نصرالهی 2
امین دیلمی معزی 2
1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی،دانشکده حقوق و علوم سیاسی واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی چالوس،ایران
2 استادیار علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی چالوس،ایران
10.61882/jgs.25.79.22
چکیده
اسلام سیاسی شیعی با محوریت ایران، پدیده‌ای پیچیده و پویا است که در دهه‌های اخیر شاهد تحولات و دگرگونی‌های متعددی بوده است. درک روندهای آینده این جریان فکری و سیاسی، برای تحلیلگران، سیاستمداران و عموم مردم از اهمیت بالایی برخوردار است. در این مقاله، از رویکرد آینده‌پژوهانه برای بررسی روندهای اسلام سیاسی شیعی در جغرافیای سیاسی ایران بهره‌برداری شده است. این رویکرد آینده‌پژوهانه امکان می‌دهد تا فراتر از وضعیت فعلی نگاه کنیم و سناریوهای مختلفی را برای آینده‌ی سیاست و اجتماع در ایران ترسیم نماییم. روش‌شناسی این پژوهش توصیفی - تحلیلی همراه با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی شامل تحلیل کیفی و کمی داده‌های تاریخی، مصاحبه با کارشناسان و تحلیل محتوای رسانه‌ها و متون مذهبی است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اسلام سیاسی شیعی در جغرافیای ایران در حال گذار از یک دوره تحول است و عوامل متعددی در این تحول نقش دارند، از جمله: تغییرات جمعیتی، تحولات اجتماعی، اقتصادی و تحولات ژئوپلیتیکی؛ که تعدادی از سناریوهای احتمالی برای آینده اسلام سیاسی شیعی در جغرافیای سیاسی ایران در آن ارائه می‌شود. این سناریوها عبارت است از: سناریوی تداوم، سناریوی اصلاحات، سناریوی رادیکالیسم، سناریوی سکولاریسم. با توجه به سناریوهای بیان شده، تحلیل روندها و رویدادها احتمالی در سناریو و اتفاقات سیاسی و امنیتی با نگاه چالش‌ها و فرصت‌ها در منطقه خاورمیانه، جمهوری اسلامی ایران با توجه به سناریوی تداوم به همراه سناریو اصلاحات، ضمن پایبندی به ارزش‌ها و نگاه ایدئولوژیک به دنبال تقویت جمهوریت (مردم‌سالاری ‌دینی) ‌با ‌تأکید‌ بر ‌حفظ ‌استقلال ‌و ‌هویت‌ بومی ‌اسلامی ‌در ‌منطقه و حضور پررنگ‌تر در منطقه خاورمیانه خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
آینده پژوهی
اسلام سیاسی
اسلام سیاسی شیعی
انقلاب اسلامی ایران
خاورمیانه

عنوان مقاله English

Futures Studies of Shia Political Islam Trends in Iran’s Political Geography

نویسندگان English

Salman Kazemian Souraki 1
Fereshteh Nasrollahi 2
Amin Deilami Moazzi 2
1 Ph.D. Student of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Chalous Branch, Islamic Azad University, Chalous, Iran.
2 Assistant Professor of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Chalous Branch, Islamic Azad University, Chalous, Iran.
چکیده English

Shia political Islam, centered around Iran, is a complex and dynamic phenomenon that has undergone numerous transformations in recent decades. Understanding the future trends of this intellectual and political movement is of great importance to analysts, politicians, and the general public. This article employs a futures studies approach to examine the trends of Shia political Islam within Iran's political geography. This foresight approach allows us to look beyond the current situation and outline various scenarios for the future of politics and society in Iran. The methodology of this research is descriptive-analytical, utilizing library and documentary sources, including qualitative and quantitative analysis of historical data, expert interviews, and content analysis of media and religious texts. The research findings indicate that Shia political Islam in Iran's geography is undergoing a period of transformation, influenced by various factors such as demographic changes, social and economic developments, and geopolitical shifts. Several potential scenarios for the future of Shia political Islam in Iran's political geography are presented, including: the Continuity Scenario, the Reform Scenario, the Radicalism Scenario, and the Secularism Scenario. Considering these scenarios, the analysis of probable trends and events in the scenarios, and political and security developments with a view to challenges and opportunities in the Middle East region, the Islamic Republic of Iran, adhering to the Continuity Scenario along with the Reform Scenario, aims to strengthen republicanism (religious democracy) while emphasizing the preservation of independence and indigenous Islamic identity in the region, and to have a more prominent presence in the Middle East.

کلیدواژه‌ها English

Futures Studies
Political Islam
Shia Political Islam
Islamic Revolution of Iran
Middle East
خراسانی، رضا، (بهار1389)، «مواجهه غرب و اسالم سیاسی در دوره معاصر، چیستی و چرایی آن»، فصلنامه علوم سیاسی دانشگاه باقر العلوم(ع)، شماره49.
خراسانی، رضا، (بهار1389)، «مواجهه غرب و اسالم سیاسی در دوره معاصر، چیستی و چرایی آن»، فصلنامه علوم سیاسی دانشگاه باقر العلوم(ع)، شماره49.
سیمبر، رضا، اسلامگرایی در نظام بین الملل، تهران: دانشگاه امام صادق(ع)1389.
سیمبر، رضا، اسلامگرایی در نظام بین الملل، تهران: دانشگاه امام صادق(ع)1389.
اسپوزیتو. ج .اُل (1396)، آینده اسلام، مهدی امینی، مترجم، تهران: ثالث
اسپوزیتو. ج .اُل (1396)، آینده اسلام، مهدی امینی، مترجم، تهران: ثالث
اسپوزیتو. ج. اُل(1382)، انقلاب اسلامی و بازتاب جهانی آن، (محسن مدیر شانه چی مترجم ) تهران باز.
اسپوزیتو. ج. اُل(1382)، انقلاب اسلامی و بازتاب جهانی آن، (محسن مدیر شانه چی مترجم ) تهران باز.
مک لین، ایان، فرهنگ علوم سیاسی آکسفورد، مترجم: دکترحمید احمدی، تهران: نشر میزان، 1381.
مک لین، ایان، فرهنگ علوم سیاسی آکسفورد، مترجم: دکترحمید احمدی، تهران: نشر میزان، 1381.
حسینی زاده،محمدعلی. اسلام سیاسی در ایران:دانشگاه مفید1395.
حسینی زاده،محمدعلی. اسلام سیاسی در ایران:دانشگاه مفید1395.
نصر، سیدحسین(۱۳۷۴)، جوانان مسلمان و دنیای متجدد، (م. اسعدی، مترجم) تهران: طرح نو.
نصر، سیدحسین(۱۳۷۴)، جوانان مسلمان و دنیای متجدد، (م. اسعدی، مترجم) تهران: طرح نو.
حاجی یوسفی، امیرمحمد و سلطانی نژاد، احمد،1386، سازمان سیاسی در عراق جدید، تهران، انتشارات وزارت امور خارجه.
حاجی یوسفی، امیرمحمد و سلطانی نژاد، احمد،1386، سازمان سیاسی در عراق جدید، تهران، انتشارات وزارت امور خارجه.
مصباح یزدی، محمدتقی، پرسشها و پاسخها، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)،1380، ج1
مصباح یزدی، محمدتقی، پرسشها و پاسخها، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)،1380، ج1
امام خمینی(ره)، ،1385 صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
امام خمینی(ره)، ،1385 صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
فوزی، یحیی(1388) اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)، قم، نشر معارف.
فوزی، یحیی(1388) اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)، قم، نشر معارف.
حاجتی، میراحمدرضا، عصر امام خمینی، قم، بوستان کتاب، 1381.
حاجتی، میراحمدرضا، عصر امام خمینی، قم، بوستان کتاب، 1381.
پاشاپور، حمید (1382)، نهضت اسلامی، بازیگران جدید نظام بین الملل، تهران: مطالعات اندیشه سازان نور.
پاشاپور، حمید (1382)، نهضت اسلامی، بازیگران جدید نظام بین الملل، تهران: مطالعات اندیشه سازان نور.
لمبتون،آن. کی. اس(1379)، «نظریه دولت در ایران»،ترجمه:چنگیز پهلوان، تهران: نشر گیو، چاپ دوم
لمبتون،آن. کی. اس(1379)، «نظریه دولت در ایران»،ترجمه:چنگیز پهلوان، تهران: نشر گیو، چاپ دوم
بشیریه،حسین(1374)، «جامعه شناسی سیاسی»، تهران: نشر نی.
بشیریه،حسین(1374)، «جامعه شناسی سیاسی»، تهران: نشر نی.
ازغندی،علیرضا(1379).«تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی ایران»،تهران:سمت.
ازغندی،علیرضا(1379).«تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی ایران»،تهران:سمت.
محمدی،نعیما(1389)، «نظریه دولت در ایران»، ترجمه: چنگیز پهلوان، تهران: نشر گیو، چاپ دوم.
محمدی،نعیما(1389)، «نظریه دولت در ایران»، ترجمه: چنگیز پهلوان، تهران: نشر گیو، چاپ دوم.
مقام معظم رهبری (1370)، سخنان رهبر معظم انقلاب در دیدار جمعی از روحانیون استان بوشهر، 11دی ماه.
مقام معظم رهبری (1370)، سخنان رهبر معظم انقلاب در دیدار جمعی از روحانیون استان بوشهر، 11دی ماه.
فرامرز قراملکی، احد (1376)، مبانی جهت‌گیری دعوت انبیا، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
فرامرز قراملکی، احد (1376)، مبانی جهت‌گیری دعوت انبیا، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
مرتضی مطهری، (مجموعه آثار، ج7)، ص179.
مرتضی مطهری، (مجموعه آثار، ج7)، ص179.
مصباح یزدی، محمدتقی(1378)، نظریه سیاسی اسلام، قم:موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
مصباح یزدی، محمدتقی(1378)، نظریه سیاسی اسلام، قم:موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)
موریس دورژه، جامعه شناسی سیاسی، ترجمه دکتر ابوالفضل قاضی، (تهران، دانشگاه تهران، 1369)، ص 465.
موریس دورژه، جامعه شناسی سیاسی، ترجمه دکتر ابوالفضل قاضی، (تهران، دانشگاه تهران، 1369)، ص 465.
کمالی اردکانی، علی اکبر(1386)انقلاب اسلامی و تعالی گفتمان سیاسی شیعه، دوفصلنامه دانش سیاسی ، شماره 5
کمالی اردکانی، علی اکبر(1386)انقلاب اسلامی و تعالی گفتمان سیاسی شیعه، دوفصلنامه دانش سیاسی ، شماره 5
منصوری،خلیل(1396) گفتمان انقلاب اسلامی؛ اصول و ویژگی‌ها.روزنامه کیهان
منصوری،خلیل(1396) گفتمان انقلاب اسلامی؛ اصول و ویژگی‌ها.روزنامه کیهان
خان محمدی،یوسف(1400) آینده اسلام سیاسی شیعی در ایران؛ فصلنامه راهبرد شماره 1.
خان محمدی،یوسف(1400) آینده اسلام سیاسی شیعی در ایران؛ فصلنامه راهبرد شماره 1.
Khorasani, Reza, (Spring 2010), "The Encounter between the West and Political Islam in the Contemporary Era: What and Why," Baqir al-Olum University Political Science Quarterly, No. 49.
Khorasani, Reza, (Spring 2010), "The Encounter between the West and Political Islam in the Contemporary Era: What and Why," Baqir al-Olum University Political Science Quarterly, No. 49.
Simbar, Reza, Islamism in the International System, Tehran: Imam Sadiq University, 2010.
Simbar, Reza, Islamism in the International System, Tehran: Imam Sadiq University, 2010.
Esposito, John L. (2017), The Future of Islam, translated by Mehdi Amini, Tehran: Saless.
Esposito, John L. (2017), The Future of Islam, translated by Mehdi Amini, Tehran: Saless.
Esposito, John L. (2003), The Islamic Revolution and Its Global Impact, translated by Mohsen Modir Shanehchi, Tehran: Baz.
Esposito, John L. (2003), The Islamic Revolution and Its Global Impact, translated by Mohsen Modir Shanehchi, Tehran: Baz.
McLean, Iain, Oxford Concise Dictionary of Politics, translated by Dr. Hamid Ahmadi, Tehran: Mizan Publishing, 2002.
McLean, Iain, Oxford Concise Dictionary of Politics, translated by Dr. Hamid Ahmadi, Tehran: Mizan Publishing, 2002.
Hosseini Zadeh, Mohammad Ali. Political Islam in Iran: Mofid University, 2016.
Hosseini Zadeh, Mohammad Ali. Political Islam in Iran: Mofid University, 2016.
Nasr, Seyyed Hossein (1995), Young Muslims and the Modern World, translated by M. Asadi, Tehran: Tarh-e No.
Nasr, Seyyed Hossein (1995), Young Muslims and the Modern World, translated by M. Asadi, Tehran: Tarh-e No.
Haji Yousefi, Amir Mohammad and Soltani Nejad, Ahmad, 2007, The Political Organization in New Iraq, Tehran: Ministry of Foreign Affairs Publications.
Haji Yousefi, Amir Mohammad and Soltani Nejad, Ahmad, 2007, The Political Organization in New Iraq, Tehran: Ministry of Foreign Affairs Publications.
Mesbah Yazdi, Mohammad Taqi, Questions and Answers, Qom, Imam Khomeini Educational and Research Institute, 2001, Vol. 1.
Mesbah Yazdi, Mohammad Taqi, Questions and Answers, Qom, Imam Khomeini Educational and Research Institute, 2001, Vol. 1.
Imam Khomeini, 2006, Sahifeh-ye Imam, Tehran, Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Imam Khomeini, 2006, Sahifeh-ye Imam, Tehran, Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Fowzi, Yahya (2009), The Political Thought of Imam Khomeini, Qom, Maaref Publishing.
Fowzi, Yahya (2009), The Political Thought of Imam Khomeini, Qom, Maaref Publishing.
Hajati, Mir Ahmad Reza, The Era of Imam Khomeini, Qom, Bustan-e Ketab, 2002.
Hajati, Mir Ahmad Reza, The Era of Imam Khomeini, Qom, Bustan-e Ketab, 2002.
Pashapour, Hamid (2003), The Islamic Movement: New Actors in the International System, Tehran: Andisheh Sazan-e Noor Studies.
Pashapour, Hamid (2003), The Islamic Movement: New Actors in the International System, Tehran: Andisheh Sazan-e Noor Studies.
Lambton, Ann K.S. (2000), "The Theory of State in Iran," translated by Changiz Pahlevan, Tehran: Giv Publishing, 2nd Edition.
Lambton, Ann K.S. (2000), "The Theory of State in Iran," translated by Changiz Pahlevan, Tehran: Giv Publishing, 2nd Edition.
Bashiriyeh, Hossein (1995), "Political Sociology," Tehran: Ney Publishing.
Bashiriyeh, Hossein (1995), "Political Sociology," Tehran: Ney Publishing.
Azghandi, Alireza (2000), "The History of Political and Social Developments in Iran," Tehran: SAMT.
Azghandi, Alireza (2000), "The History of Political and Social Developments in Iran," Tehran: SAMT.
Mohammadi, Naeema (2010), "The Theory of State in Iran," translated by Changiz Pahlevan, Tehran: Giv Publishing, 2nd Edition.
Mohammadi, Naeema (2010), "The Theory of State in Iran," translated by Changiz Pahlevan, Tehran: Giv Publishing, 2nd Edition.
Supreme Leader (1991), Speech of the Supreme Leader in a Meeting with Clergy from Bushehr Province, January 1.
Supreme Leader (1991), Speech of the Supreme Leader in a Meeting with Clergy from Bushehr Province, January 1.
Faramarz Gharamaleki, Ahad (1997), The Foundations of the Prophets' Invitation Orientation, Tehran, Institute for Humanities and Cultural Studies.
Faramarz Gharamaleki, Ahad (1997), The Foundations of the Prophets' Invitation Orientation, Tehran, Institute for Humanities and Cultural Studies.
Morteza Motahhari, (Collected Works, Vol. 7), p. 179.
Morteza Motahhari, (Collected Works, Vol. 7), p. 179.
Mesbah Yazdi, Mohammad Taqi (1999), The Political Theory of Islam, Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute.
Mesbah Yazdi, Mohammad Taqi (1999), The Political Theory of Islam, Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute.
Maurice Duverger, Political Sociology, translated by Dr. Abolfazl Ghazi, (Tehran, University of Tehran, 1990), p. 465.
Maurice Duverger, Political Sociology, translated by Dr. Abolfazl Ghazi, (Tehran, University of Tehran, 1990), p. 465.
Kamali Ardakani, Ali Akbar (2007), The Islamic Revolution and the Elevation of Shia Political Discourse, Biannual Journal of Political Science, No. 5.
Kamali Ardakani, Ali Akbar (2007), The Islamic Revolution and the Elevation of Shia Political Discourse, Biannual Journal of Political Science, No. 5.
Mansouri, Khalil (2017), The Discourse of the Islamic Revolution; Principles and Characteristics. Kayhan Newspaper.
Mansouri, Khalil (2017), The Discourse of the Islamic Revolution; Principles and Characteristics. Kayhan Newspaper.
Khan Mohammadi, Yousef (2021), The Future of Shia Political Islam in Iran; Rahbord Quarterly, No. 1.
Khan Mohammadi, Yousef (2021), The Future of Shia Political Islam in Iran; Rahbord Quarterly, No. 1.