تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحلیل فضایی توسعه در نواحی مرزی غرب کشور (نمونه موردی: شاخص های بهداشتی و خدماتی در شهرستان های مرزی استان کردستان)

نویسندگان
سمیرا متقی 1
هانی جابر محسن عبیدالمسعودی 2
پریسا قربانی سپهر 3
1 دانشیار دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 استاد جغرافیای طبیعی، دانشگاه کربلا، کربلا، عراق
3 دانشجو دکتری جغرافیا سیاسی، گروه جغرافیای سیاسی، دانشکدۀ علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
10.61882/jgs.25.79.1
چکیده
در امر برنامه‌ریزی فضایی نواحی مرزی باید دیدگاه کلان‌نگرانه جغرافیا را بکار بست تا با شناسایی امکانات، توانمندی‌ها و محدودیت‌های نواحی مرزی، حداقل بتوان از تنش‌ها و چالش‌هایی که به سبب وجود توسعه نامتوازن، محرومیت و ناهمگنی فضایی پدید می‌آید، پیشگیری کرد. روش تحقیق در این مطالعه، از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی- تحلیلی است. در این راستا، با بهره‌گیری ترکیبی از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چندشاخصه شباهت به گزینه ایده‌آل (تاپسیس) و ضریب آنتروپی شانون، پراکنش و توسعه شاخص‌های توسعه فضایی در بخش‌های بهداشتی- خدماتی در استان کردستان ارزیابی شده است و شهرستان‌های مرزی این استان با توجه به سطح برخورداری از این شاخص‌ها سطح‌بندی شده است. پرسش پژوهش حاضر این است که شهرستان‌های استان کردستان از نظر توزیع فضایی شاخص‌های بهداشتی و خدماتی در چه وضعیتی قرار دارند؟ به نظر می‌رسد سطح برخورداری هیچ‌یک از شهرستان‌های مرزی استان کردستان در حد مطلوب نیست. یافته‌های به دست از آمده از این پژوهش، نشانگر آن است که استان کردستان باوجوداینکه از موقعیت خاص و توانش بالای ژئوپلیتیکی برخورداراست، باز هم از استان‌های محروم کشور به شمار می‌آید. افزون بر آن، نوعی عدم تعادل و ناهمگنی در توزیع و توسعه امکانات و شاخص‌های توسعه‌ای در سطح شهرهای مرزی استان به چشم می‌خورد. بر پایه واکاوی‌های انجام پذیرفته از 13 شاخص سازمان فضایی از مجموع 4 شهرستان مرزی این استان، شهرستان‌های سقز و بانه در گروه نیمه‌برخوردار (نیمه محروم) و دو شهرستان مریوان و سروآباد در طبقه بدون برخوردار (محروم) جای گرفته‌اند. بر پایه نتایج برآمده از این پژوهش، سازمان فضایی در شهرستان‌های مرزی استان کردستان به‌شدت ناهمگن و این شهرستان‌ها از نظر توسعه بهداشتی - خدماتی نیز در حد متوسط رو به پایین قرار دارند که لازم است از لحاظ بهداشتی و خدماتی به این استان مرزی توجه ویژه‌ای شود تا امنیت پایدار شهروندان مرزی کردستان تأمین گردد.
کلیدواژه‌ها
استان کردستان
برنامه ریزی فضایی
تصمیم گیری چندشاخصه
نواحی مرزی

عنوان مقاله English

Spatial analysis of development in the western border areas of the country (Case study: health and service indicators in border cities of Kurdistan province)

نویسندگان English

Samira Motaghi 1
Hani Jaber Mohsen Obaid Al-Masoudi 2
Parisa ghorbani sepehr 3
1 Samira Motaghi. Associate Professor of Economics, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
2 Professor of Physical Geography, University of Karbala, Karbala, Iraq
3 PhD student in Political Geography, Department of Geographical Sciences, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده English

In the domain of spatial planning for border areas, it is imperative to adopt a macro-perspective view of geography to effectively identify the potentialities, capabilities, and limitations inherent to these regions. This approach aims to mitigate tensions and challenges arising from unbalanced development, deprivation, and spatial heterogeneity. The research methodology employed in this study is applied in purpose, utilizing a descriptive-analytical approach in terms of method. Specifically, a combination of multi-criteria decision-making techniques, including the Technique for Order of Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) and the Shannon entropy coefficient, has been utilized to evaluate the distribution and development of spatial development indicators within the health service sectors of Kurdistan Province. The border cities of this province have been classified according to their levels of these indicators. The central research question of this study is: What is the state of the cities in Kurdistan Province concerning the spatial distribution of health and service indicators? Preliminary findings suggest that the level of access to health services in each of the border cities in Kurdistan Province does not meet the desired standards. The results indicate that, despite its strategic geopolitical significance, Kurdistan Province remains one of the most deprived regions in the country. Furthermore, there exists a notable imbalance and heterogeneity in the distribution and development of facilities and indicators across the border cities of the province. An analysis of 13 indicators pertaining to spatial organization across four border cities reveals that Saqez and Baneh are classified within the semi-privileged (semi-deprived) group, while Marivan and Sarvabad fall within the deprived category. Consequently, the findings underscore that the spatial organization in the border cities of Kurdistan Province is markedly heterogeneous, positioning these cities at a middle to lower level in terms of health service development. It is essential to afford particular attention to this border province to ensure the enduring security and well-being of its citizens.

کلیدواژه‌ها English

Kurdistan Province
Spatial Planning
Multi-Personnel Decision Making
border areas
احمدرش، رشید (1397). دیالکتیک مرز و توسعه: تحلیل جامعه شناختی دشواری‌های توسعه پایدار در مناطق مرزی غرب کشور، فصلنامه توسعه محلی روستایی شهری، 10 (2): 206-183.
احمدرش، رشید (1397). دیالکتیک مرز و توسعه: تحلیل جامعه شناختی دشواری‌های توسعه پایدار در مناطق مرزی غرب کشور، فصلنامه توسعه محلی روستایی شهری، 10 (2): 206-183.
اصغرپور، محمدجواد (1381). شاخص‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
اصغرپور، محمدجواد (1381). شاخص‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
اکبری، نعمت الله و زاهدی ،کیوان (1387). کاربرد روش‌های رتبه‌بندی و تصمیم گیری چند شاخصه، چاپ اول، تهران، انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
اکبری، نعمت الله و زاهدی ،کیوان (1387). کاربرد روش‌های رتبه‌بندی و تصمیم گیری چند شاخصه، چاپ اول، تهران، انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
امین بیدخت، علی اکبر (1395). رتبه‌بندی سطح توسعه یافتگی شهرستانهای استان سمنان، مجله‌ رشد آموزش جغرافیا، 21 (1): 23 - 17.
امین بیدخت، علی اکبر (1395). رتبه‌بندی سطح توسعه یافتگی شهرستانهای استان سمنان، مجله‌ رشد آموزش جغرافیا، 21 (1): 23 - 17.
بهفروز، فاطمه (1364). تکامل تئوری مکان مرکزی، مجله رشد آموزش جغرافیا، 1 (3): صص 23-20.
بهفروز، فاطمه (1364). تکامل تئوری مکان مرکزی، مجله رشد آموزش جغرافیا، 1 (3): صص 23-20.
پوررمضان، عیسی و رضا مهدوی (1391). تحلیل سازمان فضایی فعالیت‌ها در استان گیلان، فصلنامه چشم‌انداز جغرافیایی (مطالعات انسانی)، 7 (20): 117-100.
پوررمضان، عیسی و رضا مهدوی (1391). تحلیل سازمان فضایی فعالیت‌ها در استان گیلان، فصلنامه چشم‌انداز جغرافیایی (مطالعات انسانی)، 7 (20): 117-100.
حمیدی، اکبر؛ اصانلو، علی و داود امینی (1398). برنامه ریزی راهبردی امنیت پایدار در منطقه مرزی رود ارس، پژوهش نامه مطالعات مرزی، 7 (2):23-1.
حمیدی، اکبر؛ اصانلو، علی و داود امینی (1398). برنامه ریزی راهبردی امنیت پایدار در منطقه مرزی رود ارس، پژوهش نامه مطالعات مرزی، 7 (2):23-1.
رضوانی، محمدرضا و صحنه، بهمن (1394). سنجش سطوح توسعه یافتگی نواحی روستایی با استفاده از روش منطق فازی، مطالعۀ موردی: دهستان های شهرستان آق قلا و بندرترکمن، فصلنامه‌ی روستا و توسعه، 8 (3): 32-1.
رضوانی، محمدرضا و صحنه، بهمن (1394). سنجش سطوح توسعه یافتگی نواحی روستایی با استفاده از روش منطق فازی، مطالعۀ موردی: دهستان های شهرستان آق قلا و بندرترکمن، فصلنامه‌ی روستا و توسعه، 8 (3): 32-1.
زارعی، یعقوب (1398). تحلیل خاکستری - فازی شاخص‌های توسعه در سکونتگاه‌های روستایی مناطق مرزی (مطالعه موردی: دهستان‌های شهرستان بانه)، فصلنامه روستا و توسعه، 22 (85): 162-135.
زارعی، یعقوب (1398). تحلیل خاکستری - فازی شاخص‌های توسعه در سکونتگاه‌های روستایی مناطق مرزی (مطالعه موردی: دهستان‌های شهرستان بانه)، فصلنامه روستا و توسعه، 22 (85): 162-135.
عطایی، محمد (1389). شاخص‌های تصمیم‌گیری چند معیاره، چاپ اول، شاهرود: انتشارات دانشگاه صنعتی شاهرود.
عطایی، محمد (1389). شاخص‌های تصمیم‌گیری چند معیاره، چاپ اول، شاهرود: انتشارات دانشگاه صنعتی شاهرود.
علیزاده، کتایون؛ هجرتی، محمد حسن و محمد احمدآبادی (1392). بررسی روابط متقابل شهر و روستا (نمونه موردی: روستاهای دهستان عشق آیاد با شهر نیشابور، فصلنامه چشم‌انداز جغرافیایی در مطالعات انسانی، (24): 145-133.
علیزاده، کتایون؛ هجرتی، محمد حسن و محمد احمدآبادی (1392). بررسی روابط متقابل شهر و روستا (نمونه موردی: روستاهای دهستان عشق آیاد با شهر نیشابور، فصلنامه چشم‌انداز جغرافیایی در مطالعات انسانی، (24): 145-133.
عندلیب، علیرضا و شریف معطوف (1388). توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی، فصلنامه باغ نظر، 6 (12): 76-57.
عندلیب، علیرضا و شریف معطوف (1388). توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی، فصلنامه باغ نظر، 6 (12): 76-57.
فرهی فر، وفادار (1387). تحلیل چالش‌های تقسیمات کشوری و راهبردهای آن، ارائه راهبردها با گرایش برنامه‌ریزی توسعه فضایی کشور، نمونه موردی: استان کرمان؛ پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.
فرهی فر، وفادار (1387). تحلیل چالش‌های تقسیمات کشوری و راهبردهای آن، ارائه راهبردها با گرایش برنامه‌ریزی توسعه فضایی کشور، نمونه موردی: استان کرمان؛ پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.
کریمی پور، یدالله (1381). مقدمه‌ای بر تقسیمات کشوری در ایران، انتشارات دانشگاه تربیت معلم.
کریمی پور، یدالله (1381). مقدمه‌ای بر تقسیمات کشوری در ایران، انتشارات دانشگاه تربیت معلم.
کریمی، علیرضا و حسین دانش مهر (1398). بررسی احساس امنیت در مناطق مرزی (مورد مطالعه شهر مریوان)، پژوهش نامه مطالعات مرزی، 7 (4): 51-23.
کریمی، علیرضا و حسین دانش مهر (1398). بررسی احساس امنیت در مناطق مرزی (مورد مطالعه شهر مریوان)، پژوهش نامه مطالعات مرزی، 7 (4): 51-23.
کریمیان، حسن (1384). ضرورت بهره‌گیری از تئوری‌های جدید در تحلیل ساختار فضایی بافت‌های کهن، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، 56 (172): 121-111.
کریمیان، حسن (1384). ضرورت بهره‌گیری از تئوری‌های جدید در تحلیل ساختار فضایی بافت‌های کهن، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، 56 (172): 121-111.
کریمیان، حسن (1386). هویت کالبدی و بصری شهرهای ساسانیان، سومین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، جلد 5.
کریمیان، حسن (1386). هویت کالبدی و بصری شهرهای ساسانیان، سومین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، جلد 5.
متقی، افشین؛ ربیعی، حسین و مصیب قره بیگی (1394). تحلیل فضایی توسعه نواحی مرزی شرق کشور مورد: دهستان‌های مرزی استان خراسان جنوبی، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 4 (4): 167-147.
متقی، افشین؛ ربیعی، حسین و مصیب قره بیگی (1394). تحلیل فضایی توسعه نواحی مرزی شرق کشور مورد: دهستان‌های مرزی استان خراسان جنوبی، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 4 (4): 167-147.
مظفری، غلامعلی و معصوم دوستی (1391). ارزیابی و مکان‌گزینی پارک‌های درون شهری منطقه 1 یزد با استفاده از روش بولین و روش دلفی در سیستم اطلاعات جغرافیایی، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 44 (4): 78-65.
مظفری، غلامعلی و معصوم دوستی (1391). ارزیابی و مکان‌گزینی پارک‌های درون شهری منطقه 1 یزد با استفاده از روش بولین و روش دلفی در سیستم اطلاعات جغرافیایی، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 44 (4): 78-65.
مولایی، محمد (1397). بررسی و مقایسه درجه توسعه‌یافتگی بخش کشاورزی استان‌های ایران طی سال‌های 1373 و 1383، مجله‌ اقتصاد کشاورزی و توسعه، 16 (63): 258-241.
مولایی، محمد (1397). بررسی و مقایسه درجه توسعه‌یافتگی بخش کشاورزی استان‌های ایران طی سال‌های 1373 و 1383، مجله‌ اقتصاد کشاورزی و توسعه، 16 (63): 258-241.
نیک‌پور، عامر. ملکشاهی، غلامرضا. رزقی، فاطره (1394). بررسی و تحلیل فضایی نابرابری‌های اجتماعی در مناطق شهری با رویکرد شهر متراکم مطالعه موردی: شهر بابل، مطالعات شهری، 4 (16): 38-27.
نیک‌پور، عامر. ملکشاهی، غلامرضا. رزقی، فاطره (1394). بررسی و تحلیل فضایی نابرابری‌های اجتماعی در مناطق شهری با رویکرد شهر متراکم مطالعه موردی: شهر بابل، مطالعات شهری، 4 (16): 38-27.
یزدانی، محمدحسن و فرامرز منتظر (1396). بررسی شاخص‌های بهداشتی و درمانی استان‌ها و مناطق ده‌گانه کشور ایران، فصلنامه بهداشت و توسعه، 6 (4): 301-290.
یزدانی، محمدحسن و فرامرز منتظر (1396). بررسی شاخص‌های بهداشتی و درمانی استان‌ها و مناطق ده‌گانه کشور ایران، فصلنامه بهداشت و توسعه، 6 (4): 301-290.
Cavallaro, F (2018). A Comparative Assessment thin-film photovoltaic production processes using the ELECTRE III method, Energy Policy (38): 463- 474. [DOI:10.1016/j.enpol.2009.09.037]
Cavallaro, F (2018). A Comparative Assessment thin-film photovoltaic production processes using the ELECTRE III method, Energy Policy (38): 463- 474. [DOI:10.1016/j.enpol.2009.09.037]
Jadidi, T.S. Hong, F. Firouzi, R.M. Yusuff, N. Zulkifli (2018). TOPSIS and fuzzy multi-objective model integration for supplier selection problem, Department of Mechanical and Manufacturing Engineering, University Putra Malaysia, 31(2): 762-769.
Jadidi, T.S. Hong, F. Firouzi, R.M. Yusuff, N. Zulkifli (2018). TOPSIS and fuzzy multi-objective model integration for supplier selection problem, Department of Mechanical and Manufacturing Engineering, University Putra Malaysia, 31(2): 762-769.
Kao, C. (2018). Weight determination for consistently ranking alternatives in multiple criteria decision analysis, Applied Mathematical Modeling (34): 1779-1787. [DOI:10.1016/j.apm.2009.09.022]
Kao, C. (2018). Weight determination for consistently ranking alternatives in multiple criteria decision analysis, Applied Mathematical Modeling (34): 1779-1787. [DOI:10.1016/j.apm.2009.09.022]
Korhonen, A., Moskowitz, H. and Wallenius, J., (2015). Multiple criteria Decision Support-A Review, European Journal of Operational Research 63: 361 - 375. [DOI:10.1016/0377-2217(92)90155-3]
Korhonen, A., Moskowitz, H. and Wallenius, J., (2015). Multiple criteria Decision Support-A Review, European Journal of Operational Research 63: 361 - 375. [DOI:10.1016/0377-2217(92)90155-3]
Merli, G. (2014). Co-Maker ship, The New Supply Strategy for Manufacturers Productivity Press. Cambridge. UK.
Merli, G. (2014). Co-Maker ship, The New Supply Strategy for Manufacturers Productivity Press. Cambridge. UK.
Millon, T. (2016). Oxford Text Book of Psychopathology, Oxford University Press, Second Edition, New York.
Millon, T. (2016). Oxford Text Book of Psychopathology, Oxford University Press, Second Edition, New York.
Opricovic.S. & Tzeng.G.H. (2004). Compromise solution by MCDM methods: A comparative analysis of VIKOR and TOPSIS. European Journal of Operational Research, 156: 445-455. [DOI:10.1016/S0377-2217(03)00020-1]
Opricovic.S. & Tzeng.G.H. (2004). Compromise solution by MCDM methods: A comparative analysis of VIKOR and TOPSIS. European Journal of Operational Research, 156: 445-455. [DOI:10.1016/S0377-2217(03)00020-1]
Rogers, T.B and Bruen, M. (2016). A system for weighting environmental ELECTER III, European Journal of Operational Research (107): 507-529.
Rogers, T.B and Bruen, M. (2016). A system for weighting environmental ELECTER III, European Journal of Operational Research (107): 507-529.
Seipioni, A., Mazzi, A., Zuliiani, F and Moson, M (2008). the ISO 14031 standard to guide the urban sustainability measurement procession Italian experience, J. Clean Prod 16: 1247- 1257 [DOI:10.1016/j.jclepro.2007.06.013]
Seipioni, A., Mazzi, A., Zuliiani, F and Moson, M (2008). the ISO 14031 standard to guide the urban sustainability measurement procession Italian experience, J. Clean Prod 16: 1247- 1257 [DOI:10.1016/j.jclepro.2007.06.013]
Soja, Edward W. (1980). Socio-Spatial Dialectic, Annals Of The Association Of American Geographers. 70: 207-225. [DOI:10.1111/j.1467-8306.1980.tb01308.x]
Soja, Edward W. (1980). Socio-Spatial Dialectic, Annals Of The Association Of American Geographers. 70: 207-225. [DOI:10.1111/j.1467-8306.1980.tb01308.x]
Trinantaphyllo, E (2018). Multi- Criteria decision-making method: a comparative study, Boston, MA, USA: Kluwer Academic Publishers.
Trinantaphyllo, E (2018). Multi- Criteria decision-making method: a comparative study, Boston, MA, USA: Kluwer Academic Publishers.
Tsaur, S.H., Chang, T.Y and Yen, C.H., (2002). The evaluation of airline service quality by fuzzy MCDM, Tourism Management (23): 107 - 115. [DOI:10.1016/S0261-5177(01)00050-4]
Tsaur, S.H., Chang, T.Y and Yen, C.H., (2002). The evaluation of airline service quality by fuzzy MCDM, Tourism Management (23): 107 - 115. [DOI:10.1016/S0261-5177(01)00050-4]
Wang, X and Triantaphyllou (2018). Ranking irregularities when evaluating alternatives by using some ELECTRE method, Omega (36): 45- 63. [DOI:10.1016/j.omega.2005.12.003]
Wang, X and Triantaphyllou (2018). Ranking irregularities when evaluating alternatives by using some ELECTRE method, Omega (36): 45- 63. [DOI:10.1016/j.omega.2005.12.003]
Wu, H.Y., Tzeng, G.H and Chen, Y.H., (2019). A fuzzy MCDM, approach for evaluating banking performance based on Balanced Scorecard, Expert systems with Applications(36): 10135-10147. [DOI:10.1016/j.eswa.2009.01.005]
Wu, H.Y., Tzeng, G.H and Chen, Y.H., (2019). A fuzzy MCDM, approach for evaluating banking performance based on Balanced Scorecard, Expert systems with Applications(36): 10135-10147. [DOI:10.1016/j.eswa.2009.01.005]
Xia, H.C., Li, D.F., Zhou, J.Y. and Wang, J.M., (2014). Fuzzy Lin Map method for multi - attribute decision making under fuzzy environments, Journal of Operational Research (131): 587- 620.
Xia, H.C., Li, D.F., Zhou, J.Y. and Wang, J.M., (2014). Fuzzy Lin Map method for multi - attribute decision making under fuzzy environments, Journal of Operational Research (131): 587- 620.
Zanakis, SH., Soloman, A., Wishart, N and Dulish, S. (2015). Multi- attribute decision making: Assimilation comparison of select methods, European Journal of Operational Research (107): 507-529. [DOI:10.1016/S0377-2217(97)00147-1]
Zanakis, SH., Soloman, A., Wishart, N and Dulish, S. (2015). Multi- attribute decision making: Assimilation comparison of select methods, European Journal of Operational Research (107): 507-529. [DOI:10.1016/S0377-2217(97)00147-1]