تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

شناسایی نواحی آسایش اقلیمی استان خوزستان به کمک تحلیل های چند متغیره و الگوی خودهمبستگی فضایی با تاکید بر معماری

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی آب و هواشناسی، گروه جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار گروه جغرافیا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
در طول تاریخ بشریت انسان همیشه با تلاش و کوشش‌های خود برای رسیدن به آسایش و رفاه خود بارها همه سختی‌ها را تحمل کرده تا اینکه راهی برای رسیدن به آسایش خود را فراهم کند. از دیدگاه اقلیم، بیشترین تأثیر را عناصر دما، بارش ، رطوبت وتابش خورشید و باد بر احساس آرامش یا عدم آرامش می­توانند داشته باشند که با توجه به شرایط اقلیمی در مناطق مختلف انتخاب نوع وتاثیر این عناصر بر افراد نیز متفاوت می باشد. هدف از این مطالعه بررسی و شناسایی منطقه آسایش اقلیم می­باشد. برای این منظور داده­های دما، بارش و رطوبت برای استان خوزستان از پایگاه داده ای شبکه اسفزاری طی دوره آماری 1965 تا 2014 استخراج گردیده است.دراین رویه ابتدا براساس توزیع احتمال شرطی حالت های مختلف دما، بارش و رطوبت برای منطقه با عدم آسایش اقلیمی طرح شده است در این مطالعه به شناسایی مناطق آسایش اقلیمی استان خوزستان به کمک تحلیل­های چند متغیره (تحلیل خوشه­ای و تحلیل ممیزی) والگوی خودهمبستگی فضایی (شاخص فضایی هات اسپات و شاخص فضایی موران) با تاکید بر معماری پرداخته شده است. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که براساس تحلیل چند متغیره و تحلیل­های فضایی منطقه آسایش اقلیم بیشتر بخش های شمالی و شرقی استان خوزستان را در بر گرفته است با این وجود نواحی آسایش اقلیمی شناسایی شده به روش فضایی کمی محدودتر بوده است. همچنین نتایج حاصل از هر دو روش چند متغیره و تحلیل الگوی خودهمبستگی فضایی نشان داد که مساحت تحت پوشش آسایش اقلیم به سمت دوره های اخیر از روند کاهشی قابل توجهی برخوردار بوده است که این روند کاهش در تحلیل های خوشه ای ( از 60/23 درصد در دوره ی اول به 60/17 درصد در دوره ی پنجم )و ممیزی( از 97/26 درصد در دوره ی اول به 98/14 درصد دردوره ی پنجم )قابل توجه بوده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Identification of climatic comfort areas Khuzestan province using multivariate analysis and spatial autocorrelation pattern with emphasis on architecture

نویسندگان English

Shahla Qasemi 1
Reza Borna 2
Faredeh Asadian 3
1 Mahshahr university
2 Science and Ahvaz university
3 Science and research branch,Islamic azad university
چکیده English

Abstract
In the history of humanity, human always has suffered all difficulties with effort to reach to comfort and well-being until the human provides a way to achieve the comfort. In the viewpoint of climate four elements have significant role in formation of human comfort and discomfort conditions that according to the climatic conditions in different areas, the type and effect of these elements on individuals are also different. The aim of this research is to determine the areas of climatic comfort. For this purpose, temperature, precipitation and humidity data were derived from database of Esfazari for Khuzestan province during statistical period 1965 to 2014. In this process, at first discomfort climate has been defined using temperature, precipitation and humidity based on distribution probability conditional. This research is to determine the areas of climatic comfort in Khuzestan province using multivariate analysis (Cluster analysis and Discriminant analysis) and spatial autocorrelation pattern (Hot Spot index and Moran index) with emphasis on architecture. The results showed that the areas with climatic comfort are included in north and east parts of Khuzestan province. However, the areas of climatic comfort by spatial method have been limited somewhat. Results further indicated that the areas of climatic comfort have decreased significantly towards recent periods especially in cluster analysis and discriminant analysis that a trend of reduction has been remarkable in cluster analysis (from 23.60% in the first period to 17.60% in the fifth period) and discriminant analysis (from 26.97% in the first period to 14.98% in the fifth period).

کلیدواژه‌ها English

Keywords: climatic comfort area
cluster analysis
Discriminant Analysis
Hot Spot and Moran indices
Khuzestan
اسمعیل نژاد، مرتضی، 1384. پهنه بندی اقلیمی استان سیستان و بلوچستان با سیستم اطلاعات جغرافیایی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان
اسمعیل نژاد، مرتضی، 1384. پهنه بندی اقلیمی استان سیستان و بلوچستان با سیستم اطلاعات جغرافیایی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان
اشرفی، سعیده. 1389. پهنه‌بندی بارش شمال غرب ایران با استفاده از روش‌های تحلیل خوشه‌ای و تحلیل ممیزی. نشریه پژوهش‌های اقلیم‌شناسی، (6).
اشرفی، سعیده. 1389. پهنه‌بندی بارش شمال غرب ایران با استفاده از روش‌های تحلیل خوشه‌ای و تحلیل ممیزی. نشریه پژوهش‌های اقلیم‌شناسی، (6).
جلالی، مسعود؛ محمدشریف عباسی، مختارسلیمانی. 1392. تحلیل سینوپتیکی یخبندان های زودرس پاییزه و تأثیر آن در توسعه صنعت گردشگری استان کرمانشاه 2009. دومین همایش ملی گردشگری و طبیعت‌گردی 1992 ایران، همدان، ایران.
جلالی، مسعود؛ محمدشریف عباسی، مختارسلیمانی. 1392. تحلیل سینوپتیکی یخبندان های زودرس پاییزه و تأثیر آن در توسعه صنعت گردشگری استان کرمانشاه 2009. دومین همایش ملی گردشگری و طبیعت‌گردی 1992 ایران، همدان، ایران.
جوادیان، رحیمه؛ ملیحه نعمتی. 1397. بررسی آسایش حرارتی در انطباق معماری با شرایط اقلیمی در شهر سمنان، مجله کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش‌ازدور در برنامه‌ریزی، (9): 90-74.
جوادیان، رحیمه؛ ملیحه نعمتی. 1397. بررسی آسایش حرارتی در انطباق معماری با شرایط اقلیمی در شهر سمنان، مجله کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش‌ازدور در برنامه‌ریزی، (9): 90-74.
حبیب پور، کرم و رضا صفری شالی 1390. راهنمای جامع کاربرد spss در تحقیقات پیمایشی (تحلیل داده های کمی) انتشارات: متفکران- لویه، تهران.812.
حبیب پور، کرم و رضا صفری شالی 1390. راهنمای جامع کاربرد spss در تحقیقات پیمایشی (تحلیل داده های کمی) انتشارات: متفکران- لویه، تهران.812.
حجام، سهراب؛ یونس خوشخو و رضا شمس‌الدین وندی.1387. تحلیل روند تغییرات بارندگی‌های فصلی و سالانه چند ایستگاه منتخب در حوزه مرکزی ایران با استفاده از روش های ناپارامتری، پژوهش های جغرافیایی، (64): 157-168.
حجام، سهراب؛ یونس خوشخو و رضا شمس‌الدین وندی.1387. تحلیل روند تغییرات بارندگی‌های فصلی و سالانه چند ایستگاه منتخب در حوزه مرکزی ایران با استفاده از روش های ناپارامتری، پژوهش های جغرافیایی، (64): 157-168.
خسروی، محمود؛ حمید نظری پور.1389. کاربرد تحلیل خوشه‌ای در شناسایی ویژگی‌های روزهای بارش (ایستگاه خاش)، فضایی جغرافیایی، (21): 90 - 65.
خسروی، محمود؛ حمید نظری پور.1389. کاربرد تحلیل خوشه‌ای در شناسایی ویژگی‌های روزهای بارش (ایستگاه خاش)، فضایی جغرافیایی، (21): 90 - 65.
رازجویان، محمود،1389، آسایش در پناه معماری هم‌ساز با اقلیم، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، چاپ دوم، 9.
رازجویان، محمود،1389، آسایش در پناه معماری هم‌ساز با اقلیم، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، چاپ دوم، 9.
سعیدی، علی؛ هوشمند عطایی؛ سید فؤاد علوی نیا. 1391. ارزیابی اقلیم آسایش خوزستان با استفاده از مدل TCI، فصلنامه علمی و پژوهشی انجمن جغرافیای ایران.
سعیدی، علی؛ هوشمند عطایی؛ سید فؤاد علوی نیا. 1391. ارزیابی اقلیم آسایش خوزستان با استفاده از مدل TCI، فصلنامه علمی و پژوهشی انجمن جغرافیای ایران.
سلیقه، محمد، 1383. مدل سازی مسکن هم‌ساز با اقلیم برای شهر چابهار، فصلنامه جغرافیا و توسعه،4،147-170.
سلیقه، محمد، 1383. مدل سازی مسکن هم‌ساز با اقلیم برای شهر چابهار، فصلنامه جغرافیا و توسعه،4،147-170.
شیراوند، هنگامه؛ فاطمه درگاهیان؛ مهران لشنی زند و نورالدین سپهوند. 1380. بررسی روند دما و بارش ایستگاه‌های همدید استان لرستان طی دهه‌های آتی بر اساس مدل LARS-WG. اولین کنفرانس بین‌المللی مدل‌سازی گیاه، آب، خاک و هوا، کرمان، ایران.
شیراوند، هنگامه؛ فاطمه درگاهیان؛ مهران لشنی زند و نورالدین سپهوند. 1380. بررسی روند دما و بارش ایستگاه‌های همدید استان لرستان طی دهه‌های آتی بر اساس مدل LARS-WG. اولین کنفرانس بین‌المللی مدل‌سازی گیاه، آب، خاک و هوا، کرمان، ایران.
طاهباز 1388. روش تحلیل آمار هواشناسی برای طراحی معماری هم‌ساز با اقلیم، نشریه هنرهای زیبا معماری و شهرسازی (38): 61- 72.
طاهباز 1388. روش تحلیل آمار هواشناسی برای طراحی معماری هم‌ساز با اقلیم، نشریه هنرهای زیبا معماری و شهرسازی (38): 61- 72.
عساکره، حسین.1391. مبانی اقلیم‌شناسی آماری، انتشارات دانشگاه زنجان.69.
عساکره، حسین.1391. مبانی اقلیم‌شناسی آماری، انتشارات دانشگاه زنجان.69.
عسگری، علی، (1390). تحلیل آمار فضایی با ArcGIS، انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران.
عسگری، علی، (1390). تحلیل آمار فضایی با ArcGIS، انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران.
فرجی سبکبار، حسن علی.1391، تحلیل نابرابری های فضایی سکونتگاه‌های روستایی ایران، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، (1): 83 - 100.
فرجی سبکبار، حسن علی.1391، تحلیل نابرابری های فضایی سکونتگاه‌های روستایی ایران، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، (1): 83 - 100.
فرجی سبکبار، حسن علی؛ قاسم عزیزی.1385. ارزیابی میزان دقت روش های درون یابی فضایی مطالعه موردی: الگوسازی بارندگی حوزه کارده مشهد، پژوهش های جغرافیایی 38، 6: 1 - 15.
فرجی سبکبار، حسن علی؛ قاسم عزیزی.1385. ارزیابی میزان دقت روش های درون یابی فضایی مطالعه موردی: الگوسازی بارندگی حوزه کارده مشهد، پژوهش های جغرافیایی 38، 6: 1 - 15.
فرشادفر، عزت‌الله. 1390. اصول و روش های آماری چند متغیره، انتشارات دانشگاه رازی، کرمانشاه.422، 568.
فرشادفر، عزت‌الله. 1390. اصول و روش های آماری چند متغیره، انتشارات دانشگاه رازی، کرمانشاه.422، 568.
قیابکلو، زهرا،1380، روش های تخمین محدوده آسایش حرارتی، مجله هنرهای زیبا، (17): 68-74.
قیابکلو، زهرا،1380، روش های تخمین محدوده آسایش حرارتی، مجله هنرهای زیبا، (17): 68-74.
کاویانی، محمدرضا.1372. بررسی و تهیه‌ی نقشه زیست اقلیم انسانی ایران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی،72،77-109.
کاویانی، محمدرضا.1372. بررسی و تهیه‌ی نقشه زیست اقلیم انسانی ایران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی،72،77-109.
کسمایی، مرتضی.1392، اقلیم و معماری، انتشارات بازتاب
کسمایی، مرتضی.1392، اقلیم و معماری، انتشارات بازتاب
کسمایی، مرتضی،1372، پهنه‌بندی اقلیمی ایران مسکن و محیط‌های مسکونی، انتشارات مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران، 50.
کسمایی، مرتضی،1372، پهنه‌بندی اقلیمی ایران مسکن و محیط‌های مسکونی، انتشارات مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران، 50.
گرجی مهبلانی، یوسف، علی باران، سمیرا پروردی نژاد و منیژه اسکندری. 1390. ارزیابی معماری هم‌ساز با اقلیم در خانه های کاشان. آرمان‌شهر، (7): 31-40.
گرجی مهبلانی، یوسف، علی باران، سمیرا پروردی نژاد و منیژه اسکندری. 1390. ارزیابی معماری هم‌ساز با اقلیم در خانه های کاشان. آرمان‌شهر، (7): 31-40.
محمدی، حسین. 1386. آب‌و‌هواشناسی کاربردی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.139.
محمدی، حسین. 1386. آب‌و‌هواشناسی کاربردی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.139.
مسعودیان، سیدابوالفضل؛ محمدرضا کاویانی (1387) اقلیم‌شناسی ایران، چاپ اول. اصفهان. انتشارات دانشگاه اصفهان
مسعودیان، سیدابوالفضل؛ محمدرضا کاویانی (1387) اقلیم‌شناسی ایران، چاپ اول. اصفهان. انتشارات دانشگاه اصفهان
موحدی، سعید؛ بهروز حیدری ناصرآبادی، سید کرامت هاشمی عنا و فیروز رنجبر. 1391. پهنه‌بندی نواحی اقلیمی استان خوزستان، فصلنامه علمی- پژوهشی فضای جغرافیایی، 40: 64-73.
موحدی، سعید؛ بهروز حیدری ناصرآبادی، سید کرامت هاشمی عنا و فیروز رنجبر. 1391. پهنه‌بندی نواحی اقلیمی استان خوزستان، فصلنامه علمی- پژوهشی فضای جغرافیایی، 40: 64-73.
هدایتی راد، فائزه؛ مهران شبانکاری و محمدرضا ضرغامیان. 1395. ارزیابی شاخص های زیست اقلیمی مؤثر بر آسایش انسان (مطالعه موردی: منطقه‌ی آزاد اروند)، علوم و تکنولوژی محیط‌زیست،4:21-41
هدایتی راد، فائزه؛ مهران شبانکاری و محمدرضا ضرغامیان. 1395. ارزیابی شاخص های زیست اقلیمی مؤثر بر آسایش انسان (مطالعه موردی: منطقه‌ی آزاد اروند)، علوم و تکنولوژی محیط‌زیست،4:21-41
Alijani, B.; J. O'Brien, and B. Yarnal. 2008. Spatial analysis of precipitation intensity and concentration in Iran. Theoretical and Applied Climatology, 94: 107-124. [DOI:10.1007/s00704-007-0344-y]
Alijani, B.; J. O'Brien, and B. Yarnal. 2008. Spatial analysis of precipitation intensity and concentration in Iran. Theoretical and Applied Climatology, 94: 107-124. [DOI:10.1007/s00704-007-0344-y]
Attorre, F., Alfo, M., Descants, M., Francesconi, F. and Bruno, F., 2007, Comparison of interpolation methods for mapping climatic and bioclimatic variables at regional scale, [DOI:10.1002/joc.1495]
Attorre, F., Alfo, M., Descants, M., Francesconi, F. and Bruno, F., 2007, Comparison of interpolation methods for mapping climatic and bioclimatic variables at regional scale, [DOI:10.1002/joc.1495]
Bajat, B., Blagojević, D., Kilibarda, M., Luković, J., & Tošić, I. (2014). Spatial analysis of the temperature trends in Serbia during the period 1961-2010. Theoretical and Applied Climatology, 1-13. [DOI:10.1007/s00704-014-1243-7]
Bajat, B., Blagojević, D., Kilibarda, M., Luković, J., & Tošić, I. (2014). Spatial analysis of the temperature trends in Serbia during the period 1961-2010. Theoretical and Applied Climatology, 1-13. [DOI:10.1007/s00704-014-1243-7]
Brooks, C. E. P. and Carrthers, N., 1953, Hand book of statistical methods in meteorology London, H.M.S.O. pp. 412.
Brooks, C. E. P. and Carrthers, N., 1953, Hand book of statistical methods in meteorology London, H.M.S.O. pp. 412.
Darand, M., Doostkamian, M., & Rehmani, M. I. A. (2017). Spatial autocorrelation analysis of extreme precipitation in Iran. Russian Meteorology and Hydrology, 42(6), 415-424. [DOI:10.3103/S1068373917060073]
Darand, M., Doostkamian, M., & Rehmani, M. I. A. (2017). Spatial autocorrelation analysis of extreme precipitation in Iran. Russian Meteorology and Hydrology, 42(6), 415-424. [DOI:10.3103/S1068373917060073]
Goovaerts, P., 2000, Geostatistical approaches for incorporating elevation into the spatial interpolation of rainfall, Journal of Hydrology, 228, 113-129. [DOI:10.1016/S0022-1694(00)00144-X]
Goovaerts, P., 2000, Geostatistical approaches for incorporating elevation into the spatial interpolation of rainfall, Journal of Hydrology, 228, 113-129. [DOI:10.1016/S0022-1694(00)00144-X]
International Journal of Climatology,27(13), 1825-1845.
International Journal of Climatology,27(13), 1825-1845.
Oleson K., Bonan GB., Feddema J., Vertenstein M., Grimmond CSB (2007) An Urban Parameterization for a Global Climate Model. Part I: Formulation and Evaluation for Two Cities. J Appl Met Clim 22: 0022-0020. doi: 00.002247002JAMC0292.0.
Oleson K., Bonan GB., Feddema J., Vertenstein M., Grimmond CSB (2007) An Urban Parameterization for a Global Climate Model. Part I: Formulation and Evaluation for Two Cities. J Appl Met Clim 22: 0022-0020. doi: 00.002247002JAMC0292.0.
Rousta, I., Doostkamian, M., Haghighi, E., Malamiri, H. R. G., & Yarahmadi, P. (2017). Analysis of spatial autocorrelation patterns of heavy.
Rousta, I., Doostkamian, M., Haghighi, E., Malamiri, H. R. G., & Yarahmadi, P. (2017). Analysis of spatial autocorrelation patterns of heavy.
Watson, Donald,1983, Climatic Design: Energy-Efficient Building Principles and Practices, Published by McGraw-Hill Companies.
Watson, Donald,1983, Climatic Design: Energy-Efficient Building Principles and Practices, Published by McGraw-Hill Companies.