تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تبیین مؤلفه‌های فضای شهری ویژه‌ی سالمندان با رویکرد روان‌شناسی محیطی (مطالعه موردی: منطقه 8 شهر شیراز)

نویسندگان
احسان امینی 1
شیرین طغیانی 2
امیرحسین شبانی 2
1 دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، مرکز تحقیقات افق های نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران
2 استادیار شهرسازی، گروه شهرسازی، مرکز تحقیقات افق های نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران
10.52547/jgs.23.68.403
چکیده
امروزه به دلیل عوامل مختلف از جمله تغییر امید به زندگی و توزیع جمعیت، تعداد سالمندان در حال افزایش است. از طرفی این دوره زندگی نیازمندی­های خاصی از جمله مراقبت و بهداشت تا سایر عوامل بیرونی و محیطی را می­طلبد. پدیده اجتماعی شهر از این گروه جمعیتی یعنی سالمندان جدا نیست و برنامه­ریزان شهری با استفاده از نظریات محیطی می­توانند در راستای بهبود میزان استفاده سالمندان از شهر و فضاهای عمومی آن گام بردارند. در همین راستا هدف پژوهش حاضر تبیین مؤلفه­های شهر دوستدار سالمند با رویکرد روانشناسی محیطی در منطقه هشت شهر شیراز می­باشد. بعد از شناسایی شاخصه­ها به دریافت اطلاعات موردنیاز با استفاده از ابزار پرسشنامه که از روش کوکران برای تعیین نمونه آن استفاده شد و داده­های GIS با بکارگیری تحلیل موران لایه­های موردنظر تولید شد و سپس با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی و تحلیل لکه­های داغ همپوشانی معیارها با استفاده از توابع فازی انجام شد و فضاهای شهری موردنیاز سالمندان شناسایی شد. سپس با تأیید فرضیات مطرح شده در این زمینه که توجه به مؤلفه­های اجتماعی در کنار مؤلفه­های ساختار فضایی می­تواند برای بهبود محیط شهری مناسب باشد پیشنهاداتی در این زمینه از توجه به دسترسی­ها و حمل­ونقل عمومی تا ایجاد محیط­های تفریحی سالمندان ارائه شد.
کلیدواژه‌ها
شهر
فضای شهری
شهر دوستدار سالمند
روانشناسی محیطی
شیراز

عنوان مقاله English

Explaining the components of urban space for the elderly with the approach of environmental psychology (Case study: District 8 of Shiraz)

نویسندگان English

ehsan amini 1
shirin toghyani 2
amirhosein shabani 2
1 PhD student in Urban Planning, Department of Urban planning, Advancement in Architecture and Urban Planning Research, Najafabad Branch of Islamic Azad University, Najafabad, Iran
2 Assistant Professor Department of Urban planning, Advancement in Architecture and Urban Planning Research, Najafabad Branch of Islamic Azad University, Najafabad, Iran
چکیده English

Today, the number of elderly people is increasing due to various factors such as changing life expectancy and population distribution. On the other hand, this period of life requires special needs such as care and health to other external and environmental factors. The social phenomenon of the city is not separate from this population group, ie the elderly, and urban planners using environmental theories can take steps to improve the use of the elderly in the city and its public spaces. In this regard, the purpose of this study is to explain the components of the elderly-friendly city with an environmental psychology approach in the eight cities of Shiraz. After identifying the characteristics to obtain the required information using a questionnaire tool that Cochran's method was used to determine the sample and GIS data were generated using Moran analysis of the desired layers and then using hierarchical analysis and Hot spot analysis of overlapping criteria was performed using fuzzy functions and urban spaces needed by the elderly were identified. Then, by confirming the hypotheses in this field that attention to social components along with components of spatial structure can be appropriate to improve the urban environment, suggestions in this area from attention to access and public transportation to creating an environment Elderly entertainment was provided.

کلیدواژه‌ها English

city
urban space
elderly friendly city
environmental psychology
Shiraz
ادیب روشن، فرشته. طالب‌پور، مهدی. پیمانی‌زاد، حسین. پورعزت، علی اصغر. (1399)، شناسایی مختصات شهر دوستدار سالمند درایران 2050، فصلنامه چشم‌انداز شهرهای آینده، 1(2)، صص 61-51.
آرایی، علی. نظم‌فر، حسین. عزت‌پناه، بختیار (1399)، تحلیلی بر تجربه شهر دوستدار سالمند (مطالعه موردی: شهر کرج)، فصلنامه علمی - پژوهشی جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 10(3)، 98-77.
آلتمن، ایروین (1382)، محیط و رفتار اجتماعی: خلوت، فضای شخصی، قلمرو و ازدحام. مترجم علی نمازیان، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
پورجعفر، محمدرضا. تقوایی، علی‌اکبر. بمانیان، محمدرضا. صادقی، علیرضا. احمدی، فریال. (1389)، ارائه انگاره‌های محیطی مؤثر بر شکل‌گیری فضاهای عمومی مشوق سالمندی موفق با تأکید بر ترجیحات سالمندان شهر شیراز، نشریه سالمند، 5(15): 22 - 34.
چمن‌پیرا، محبوبه. فراهانی، ابوالفضل. جلالی فراهانی، مجید (1393)، بررسی نحوه گذران اوقات فراغت و فعالیت‌های بدنی سالمندان با تأکید بر دستگاه‌های بدنسازی شهرداری شهر تهران در سال 1389، 9(3): 179 - 188.
حسینی، حاتم. (1391)، گذار به سالخوردگی در کشورهای مسلمان: روندها و الزامات سیاسی، فصلنامه جمعیت، 1-26.
خزایی، مصطفی. امانی، مجتبی. داورپناه، مسعود. (1397)، تحلیلی بر شهر دوستدار سالمند در ایران، 1(3): 876 - 890.
رجبی امیرآباد، ربابه و بیژن رحمانی. (1399)، نقش فضاهای شهری در ارتقای کیفیت زندگی (مطالعه موردی شهر ملایر)، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، ۲۰(۵۸):
شریفیان ثانی، مریم. زنجری، نسیبه. صادقی، رسول. (1395)، الگوهای گذران وقت سالمندان ایرانی و هم-بسته‌های اقتصادی اجتماعی آن، نشریه سالمند، 11(3): 400 - 415.
صدری، آرش، آرزو بانکیان تبریزی، شادی رفایی افشار قزلباش، (1398)، تاثیر پیاده راه بر افزایش تعاملات اجتماعی در فضاهای شهری بجنورد (نمونه موردی: خیابان طالقانی، محدوده میدان شهید تا مخابرات، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، ۱۹(۵۴):
علی الحسابی، مهران. رفیعی، فرخنده. (1391)، ارزیابی نیازمندی‌های سالمندان در فضاهای شهری، مطالعه موردی: پارک خلد برین شیراز، معماری و شهرسازی آرمانشهر، 9: 247 - 257.
فروغمند اعرابی، هوشنگ. کریمی فرد، لیلا. (1394)، شهر دوستدار سالمند و معیارهای طراحی مراکز تعاملات اجتماعی سالمندی با رویکرد سلامت روان، مدیریت شهری، 39: 7 - 34.
لطیفی، امین؛ سجادزاده، حسن. (1393)، ارزیابی تأثیر مؤلفه‌های کیفیت محیطی بر الگوهای رفتاری در پارک‌های شهری؛مطالعه موردی: پارک مردم همدان، فصلنامه علمی-پژوهشی‌مطالعات‌شهری، 11: 5-20.
مرکز آمار ایران. (1395)، سرشماری عمومی نفوس و مسکن.
مهندسین مشاور پاراداز. (1389)، طرح جامع شهر شیراز.
نصراله‌زاده، ستوده. قاسمی، فاطمه. کاشف، محمدحسن. (1395)، ویژگی‌های روان‌شناسی محیط بر فضای معماری و فضای آموزشی، سومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی، برلین - آلمان، 19 تیرماه 1395.
نصیرسلامی. محمدرضا، سوهانگیر، سارا. (1392)، راهکارهایی جهت ارتقاء کیفیت اثر متقابل انسان و محیط بر یکدیگر با رویکرد روان‌شناسی محیطی، نشریه تحقیقات روان‌شناختی، 5(19): 1 - 21.
نظم‌فر، حسین. علوی، سعیده. عشقی چهاربرج، علی. (1397)، ارزیابی کیفیت محیط زیست شهری (نمونه موردی: سکونتگاه‌های شهری استان اردبیل)، فصلنامه فضای جغرافیایی، 18(63): 1 - 23.
نعمتی، داریوش. آقابخشی، حبیب. (1392)، شهر دوستدار سالمند، گام‌های آغازین تحقق نخستین پایتخت سالمندی جهان (به مناسبت سال سالمندی)، نشریه پژوهش اجتماعی، 6(18): 15 - 44.
Brown, E. A., Finkelstein, F. O., Iyasere, O. U., & Kliger, A. S. (2017). Peritoneal or hemodialysis for the frail elderly patient, the choice of 2 evils?. Kidney International, 91(2), 294-303. [DOI:10.1016/j.kint.2016.08.026] [PMID]
Fitzgerald, K. G., & Caro, F. G. (2014). An overview of age-friendly cities and communities around the world. Journal of Aging & Social Policy, 26(1-2), 1-18.‏ [DOI:10.1080/08959420.2014.860786] [PMID]
Gifford, R., Steg, L., & Reser, J. P. (2011). Environmental Psychology. IAAP Handbook of Applied Psychology, 440-470. [DOI:10.1002/9781444395150.ch18]
Kinsella, K., & Phillips, D. (2005). Global Aging: The Challenge of Success. Population Reference Bureau; Washington. Population Bulletin, 60(1): 3-40.
Martin, L. G., & Samuel, P. (1994). Demography of aging. Washington, D.C: National Academies Press.
Rao, Monica (2021), Transforming the Approach for Elderly Care in Urban Setup: Prospects and Criteria for Developing 'Age-Friendly City', 58(2).
Tymkiewicz, Joanna (2019), The Role of an Architect in Creating the Image of an Elderly-Friendly Sustainable Smart City, Buildings, 9(10), 223. [DOI:10.3390/buildings9100223]
World Health Organization. (2007). Global Agefriendly, Cities: A Guide.