تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

ارزیابی تاب‌آوری شهری در برابر زلزله (مطالعه موردی : منطقه یک شهر تبریز)

نویسندگان
نازلی پاکرو 1
میرسعید موسوی 2
1 دانشجوی دکتری رشته شهرسازی، دانشگاه آزاد واحد تبریز، تبریز، ایران
2 استادیار گروه شهرسازی و معماری، دانشگاه آزاد واحد تبریز، تبریز، ایران
10.52547/jgs.23.68.115
چکیده
شهرها محل تجمع سرمایه های مادی و معنوی بشریت به شمار می‌رود که از اهمیت بالایی برخوردار است. این نوع از سکونت‌گاه‌ها با جای دادن بیش از 50 درصد جمعیت جهان در خود، در سال­های اخیر اهمیتی بیش از پیش یافته و برای حفظ اصولی و مدیریت پایدار آن انواع برنامه‌ریزی‌ها مدنظر قرار گرفته است. یکی از این برنامه‌ریزی‌ها تاب‌آورسازی شهرها بوده است. تاب‌آور‌سازی در برابر تهدیدات و خطراتی احتمالی که درصورت بروز، آن‌را تحت تأثیرات سوئی قرار می‌دهد. مفهوم تاب‌آوری در ابعاد و سطوح مختلفی مورد طرح و بحث قرار گرفته است که در این پژوهش بر ابعاد کالبدی تاب‌آوری در شهرها تأکید می‌شود. هدف پژوهش حاضر ارزیابی تاب‌آوری منطقه 1 شهر تبریز در برابر زلزله می‌باشد که با استفاده از مدل Fuzzy AHP به تحلیل این امر پرداخته شده است. 8 معیار شامل؛ فاصله از مراکز امدادی، فاصله از مراکز آسیب‌زا، مصالح ابنیه، کیفیت ابنیه، عمربنا، فاصله از شبکه راه‌ها، فاصله از فضاهای سبز و باز و فاصله از گسل پایه تحلیل قرار گرفته است. بعد از تهیه لایه مربوط به هر معیار، با استفاده از توابع فازی سازی، لایه‌های فازی استخراج شده است. با استفاده از عملگرهای SUM,AND,GUMMA لایه‌های نهایی تهیه شدند که با ارزیابی انجام گرفته از طریق ابزار Band Collection Statistics ، لایه گامای 9/0 به عنوان بهترین خروجی انتخاب گردید. نتایج نشان‌دهنده این است که در سناریوی گامای 9/0 در محدوده مورد مطالعه، حدود 26% از محدوده تاب‌آوری خیلی کم و کمی دارند. در مقابل بیش از 22% تاب آوری متوسط و 51 درصد از محدوده، تاب‌آوری زیاد و خیلی زیاد را دارا می ‌باشد.

عنوان مقاله English

Urban Resilience Assessment on Earthquake (Case Study: District 1 of Tabriz City)

نویسندگان English

Nazli Pakru 1
Mir saeid Moosavi 2
1 Ilamic Azad University
2 Ilamic Azad University
چکیده English

Cities are a place of accumulation of material and spiritual capital of humanity, which is of great importance. This type of settlement, with more than 50 percent of the world's population in it, has become more important in recent years and has been considered for the maintenance of principled and sustainable management of all types of planning. One of these plans has been the resilience of cities. Resilience to the threats and potential hazards that affect it when it occurs. The concept of resilience has been proposed and discussed in various dimensions and levels. In this research, emphasis is placed on the physical dimensions of urban Resilience. The purpose of this study is to assess the resilience of the 1st district(zone) of Tabriz city against earthquake, which is analyzed using the Fuzzy AHP model. The 8 criteria, include the distance From relief centers, the distance from the centers of harm, the building materials, the quality of the building, the time of the building, the distance from the network of roads, the distance from the green and open spaces and the distance from the fault, is the base of analysis. After preparing the layer for each criteria, Fuzzy layers are extracted using fuzzy functions. Using the SUM, AND, GUMMA operators, the final layers were generated, which was evaluated using the Band Collection Statistics tool, the gamma layer 0.9 was selected as the best output. based on the scenario of gamma 0.9 in the study area, about 26% of the area has very low and low resilience. In contrast, more than 22% of the range is moderate and 51% of the area have a high resilience.

کلیدواژه‌ها English

Resilience/ geographic information system/ Fuzzy-AHP Model/ Zone 1 of Tabriz city
احدنژاد، محسن؛ محمدی ترکمانی، حجت؛ خوش روی، قهرمان (1394). مدلسازی آسیب‌پذیری اجتماعی شهرها در برابر زلزله با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی و نرام افزارGIS. فصلنامه برنامه‌ریزی توسعه شهری و منطقه ای، 1‌‌(2). 1-32.
احمدی، حسن(1376). نقش شهرسازی در کاهش آسیب‌پذیری، تهران: مسکن و انقلاب.
آفریدی، صنم؛ صالحی، اسماعیل؛ سیدرزاقی، مهران (1390). ارزیابی کاربری زمین شهری با توجه به خطرات زلزله (نمونه موردی: ناحیه 4، منطقه 20). پژوهش‌های محیط زیست‌: بهار و تابستان، 2‌(3). 77-86.
پورمحمدی، محمدرضا؛ یوسفی شهری، هانیه؛ حسین‌زاده دلیر،کریم(1397). ارزیابی تاب‌آوری کاربری‌های حیاتی کلان شهر تبریز در برابر مخاطره طبیعی زلزله. پژوهش‌های جغرافیایی برنامه‌ریزی شهری. 6(1): 74-55.
داداش پور، هاشم؛ عادلی، زینب (1394). سنجش ظرفیت‌های تاب‌آوری در مجموعه شهری قزوین. مدیریت بحران، 4‌(8): 84-73.
دادرسی سبزواری، ابولقاسم؛ خسروشاهی، محمد (1387). شناخت مناطق مستعد برای گسترش سیلاب به روش کاربرد مدل‌های مفهومی(راهکاری برای مهار بیابانزایی). فصلنامه تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 15(2). 227-241.
درودی، محمدرضا (1391). کاهش آسیب‌پذیری ناشی از زمین لرزه با توجه به ساختار شهری. نشریه عمران و مقاوم سازی، 20: 33-21.
رستمی، فرض اله (1387). اصلاح مدل برآورد رسوب ام پسیاک با بکارگیری تکنیک فازی در حوضه سد زاگرس. پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته جغرافیا، دانشکده ادبیات، دانشگاه تربیت معلم.
رئوف فرد، زهرا (1386). منطق فازی.
سلامی، میثم (1389) .تحلیل پارامترهای کیفی آب تالاب انزلی با استفاده از روش ریاضی فازی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم، دانشگاه تربیت معلم .
صفاری، امیر؛ جان احمدی، مریم؛ رعیتی شوازی، منیره (1394). کاربرد مدل تلفیق AHP/Fuzzy در مکان‌یابی عرصه‌های مناسب پخش سیلاب جهت تغذیه مصنوعی. فصلنامه هیدروژئومورفوولوژی، 1‌(3): 81-97.
علیزاده، سمانه؛ هنرور، محسن (1397). سنجش تاب‌آوری کالبدی نواحی شهری(نمونه مطالعاتی: نواحی منطقه 7 شهرقم). نشریه معماری شناسی، 1: 13-1.
غفاری،عطا؛ پاشایی، اصغر، آقائی، واحد(1396). سنجش و اولویت‌بندی تاب‌آوری شهری در مقابل زلزله. نمونه موردی شهر اردبیل و مناطق چهارگانه آن. نشریه جغرافیا و مخاطرات محیطی. 21: 65-45.
‌فرزاد بهتاش، محمدرضا؛ کی نژاد، محمدعلی؛ پیربابایی، محمدعلی؛ عسگری، علی (1392). ارزیابی و تحلیل ابعاد و مولفه‌های تاب‌آوری کلانشهر تبریز. نشریه هنرهای زیبا، 18(3):33-42.
قنواتی، عزت الله؛ دلفانی گودرزی، فاطمه (1392). مکان‌یابی بهینه توسعه شهری با تأکید بر پارامترهای طبیعی با استفاده از مدل تلفیقی فازی/AHP(مطالعه موردی: شهرستان بروجرد). دوفصلنامه ژئومورفولوژی کاربردی ایران، 1(1): 45-60.
مالچفسکی، یاچک (1385). سامانه اطلاعات جغرافیایی و تحلیل تصمیم چندمعیاری. ترجمه اکبر پرهیزکار و عطا غفاری گیلانده، تهران.
محمدی سرین دیزج، مهدی(1397). تحلیل تاب‌آوری فیزیکی- کالبدی نواحی شهری برمبنای سناریو در زمان وقوع زلزله- مورد مطالعه: شهر زنجان. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، مقالات آماده انتشار.
محمدی سرین دیزج، مهدی؛ احدنژاد روشتی، محسن (1395). ارزیابی میزان تاب‌آوری کالبدی شهری در برابر مخاطره زلزله مورد مطالعه: شهر زنجان. نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 3(1): 114-103.
محمدی، علیرضا؛ پاشازاده، اصغر (1396). سنجش تاب‌آوری شهری در برابر خطر وقوع زلزله مطالعه موردی: شهر اردبیل. پژوهش های دانش زمین، 8(2): 126-112.
محمودزاده، حسن؛ هریسچیان، مهدی(1397). ارزیابی و سنجش تفاوت فضایی در میزان برخورداری از شاخص‌های تاب‌آوری. مطالعه موردی کلانشهر تبریز. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، مقالات آماده انتشار.
مزینی، منوچهر (1387). مقالاتی در باب شهر و شهرسازی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ ششم.
مومنی، منصور (1387). مباحث نوین تحقیق در عملیات. چاپ دوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
نوعی پور، بهروز (1385). منطق فازی چیست؟، نشریه الکترونیک شبکه، 71: 270-280.
هادی، الهام (1395). سنجش برنامه ریزی کاربری اراضی در میزان تاب آوری شهری در برابر زمین لرزه مطالعه موردی شهر بناب. پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تبریز.
Beatley, T., & Newman, P. (2013). Biophilic cities are sustainable, resilient cities. Sustainability, 5(8): 3328-3345. [DOI:10.3390/su5083328]
Brown, K. (2014). Global environmental change IA social turn for resilience? Progress in Human Geography, 38: 107-117. [DOI:10.1177/0309132513498837]
Godschalk, D. (2003). Urban Hazard Mitigation: Creating Resilient Cities. Natural Hazard Review: 136-144. [DOI:10.1061/(ASCE)1527-6988(2003)4:3(136)]
Harifi, A., & Yamagata, Y. (2014). Resilient urban planning: Major principles and criteria. Energy Procedia, 61: 1491-1495. [DOI:10.1016/j.egypro.2014.12.154]
Kusumastuti, R. D. et al. (2014). Developing a resilience index towards natural disasters in Indonesia. International Journal of disaster Risk Reduction, 10: 327-324 (Developing a resilience index towards natural disasters in Indonesia). [DOI:10.1016/j.ijdrr.2014.10.007]
Madhuri, H. R., & Tewari, P. k. (2014). Livelihood vulnerability index analysis: an approach to study vulnerability in the context of Bihar. Original research. Jamba: Journal of Disaster Risk Studies, 6(1): 1-13. [DOI:10.4102/jamba.v6i1.127]
Matyas, D., & Pelling, M. (2015). Positioning resilience for 2015: the role of resistance, incremental adjustment and transformation in disaster risk management policy. Disasters, 39: 1-18. [DOI:10.1111/disa.12107] [PMID]
Mayunga J. S (2007). Understanding and Applying the Concept of Community Disaster Resilience: A Capital-based Approach. A draft Working Paper Prepared for the Summer Academy for Social Vulnerability and Resilience Building: 22 - 28.
Mc Entire, D. A., Fuller, C., & Weber, R. (2002). A Comparison Disaster Paradigm: the search for a Holistic policy. Public Administration review, 62(3): 267-281. [DOI:10.1111/1540-6210.00178]
Mitchel, T., & Harris, K. (2012). Resilience; a risk management approach. Background note, ODI.
Vale, L. J., & Campanella, T. J. (2005). The resilient city: Trauma, recovery, and remembrance. [DOI:10.1093/oso/9780195175844.001.0001]
Windle, G. (2011). What is resilience? A review and concept analysis. Reviews in Clinical Gerontology, 21: 152-169. [DOI:10.1017/S0959259810000420]