تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تدوین مؤلفه های ماندگاری فضاهای معماری شهری با تأکید بر ضرب آهنگ‌های زندگی روزمره (نمونه موردی: محدوده‌ی بازار تبریز)

نویسندگان
الهام حاتمی گلزاری 1
احمد میرزا کوچک خوشنویس 2
قادر بایزیدی 3
فواد حبیبی 4
1 دانشجوی دکتری معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران
2 استادیار گروه ابنیه و بافت، پژوهشگاه میراث فرهنگی، تهران، ایران
3 استادیار گروه معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران
4 استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران
10.52547/jgs.21.60.201
چکیده
فضاها و پدیده­های ماندگار در گذر زمان باقی می مانند و به بخشی از خاطرات جمعی تبدیل می‌شوند. به این ترتیب توجه به ماندگاری در طراحی فضا باعث افزایش حس تعلق به فضا می­شود، در این حالت فضا تنها به زمان حال تعلق ندارد. با توجه به اهمیت موضوع ماندگاری، در این تحقیق هدف شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر ماندگاری فضاهای شهری با تأکید بر ضرب آهنگ­های زندگی روزمره­ی مؤثر در سه محدوده‌ی بازار تبریز (راسته بازار، مسجد جامع و میدان صاحب‌الامر) است. روش تحقیق در مطالعه‌ی حاضر توصیفی – تحلیلی است که برای جمع‌آوری اطلاعات از روش اسنادی و میدانی (مشاهده، مصاحبه و پرسشگری) بهره گرفته شده است. همچنین در این تحقیق علاوه بر کاربرد روش کیفی به‌منظور تحلیل علل ماندگاری در محدوده‌های مورد مطالعه، از روش کمی تحلیل واریانس در راستای بررسی تفاوت ماندگاری فضاهای شهری در محدوده‌های مورد مطالعه استفاده شده است. یافته­های تحقیق حاکی از آن است که در محدوده‌ی مسجد جامع عامل معنویت (0.376)، اجتماعی – اقتصادی و کارکردی (0.352)، در محدوده‌ی راسته بازار عامل هویت (0.314) و در محدوده‌ی صاحب‌الامر عامل معنویت (0.327) و هویت (0.305) بیشترین دلیل ماندگاری محدوده‌های مورد مطالعه را به خود اختصاص داده‌اند. همچنین نتایج نشان می‌دهد که مؤلفه­های مختلف زندگی روزمره دارای ضرب­آهنگ­هایی است که در عین تکرار در چرخه زندگی روزمره، در طول زمان بصورت خطی (روبه پیشرفت، پسرفت و ثابت) بوده که به دو صورت کل به جزء و جزء به کل بر ماندگاری و افول فضاها تأثیرگذارند. در این بین رویکردها و مؤلفه­های فرهنگی حاصل از کل به جزء مانند آیین­ها و فرهنگ­های مختلف یک اجتماع تأثیر بسزایی در افزایش ماندگاری فضاها داشته و خواهند داشت. بنابراین می‌توان با استمرار آیین‌ها و مراسم فرهنگی در محدوده‌های مورد مطالعه موجبات ماندگاری این فضاها را فراهم ساخت.
کلیدواژه‌ها
ضرب آهنگ کاوی
ماندگاری معماری شهری
معنا و هویت
بازار تبریز

عنوان مقاله English

Compilation of components of urban architectural spaces durability emphasizing the of everyday life rhythms (Case study: Tabriz Bazaar)

نویسندگان English

Elham Hatami Golzari 1
Ahmad Mirza kouchak khoshnevis 2
Qader Bayzidi 3
Foad Habibi 4
چکیده English

Persistent spaces and phenomena over time and load and become part of collective memories. In this way, paying attention to the durability of space design increases the sense of belonging to space, in this case space does not belong only to the present. Considering the importance of sustainability, the purpose of this study is to identify the factors affecting the survival of urban spaces, with emphasis on the multiplication of effective daily life in three areas of the Tabriz market (Grand mosque, Rasteh bazar, and Saheb-ol-amr square). The research method is a descriptive-analytic study used for collecting information using documentary and field (survey) method. Also, in this research, in addition to applying the qualitative method for analyzing the causes of durability in the studied areas, quantitative method of analysis of variance was used to investigate the durability of urban spaces in the studied areas. The findings of the research indicate that within the boundaries of the Grand mosque, the spirituality factor (0.376), socioeconomic and functional (0.352), in the range of Rasteh bazar of the identity factor (0.314) and within the range of Saheb-ol-amr square, the factor of spirituality (0.327) and identity (0.305) is the most important reason for the survival of the studied areas. The results also show that the various components of everyday life have oddities that, while repeated in the daily life cycle, are linear (progressive, regressive, and fixed), which in two parts are all in part and in part In general, they affect the survival and decline of spaces. In the meantime, the approaches and cultural components derived from the whole are in part like the rituals and cultures of a community, have and will have a significant impact on the survival and increase of durability of spaces. Therefore, the continuation of rituals and cultural ceremonies in the studied areas can provide a lasting space for these spaces.

کلیدواژه‌ها English

Rhythm analysis
durability of Urban architectural
Meaning and Identity
Tabriz Bazaar
آدورنو، تئودور و هورکهایمر، ماکس (1396)، دیالیکتیک روشنگری، ترجمه‌ی مراد فرهادپور و امید مهرگان، تهران، هرمس.
آیوازیان، سیمون (1385)، جست و جویی برای دستیابی بـه هنـر و معمـاری متعـالی، مجلـه‌ی معمـاری و فرهنـگ، شماره 25، صص 25-1.
الکساندر، کریستوفر (1386)، معماری و راز جاودانگی، ترجمه‌ی مهرداد قیومی بیدهندی، تهران، دانشگاه شهید بهشتی.
اینگرسول، ریچارد و تاتاری، کریستینا (1387)، معماری بدون مردم، ترجمه‌ی عباس مخبر، مجله‌ی معمار، شماره 37، صص 30-15.
پاکزاد، جهانشاه (1394)، مبانی نظری و فرایند طراحی شهری، تهران، انتشارات شهیدی.
پالاسما، یوهانی (1385)، تعهد اجتماعی و معمار خودمختار، ترجمه‌‌ی مجتبی پوررسول، مجله‌ی معماری و شهرسازی، شماره 38-39، صص 17-1.
پوراحمد، احمد، مرادپور، نبی و حاتمی‌نژاد، حسین (1397)، بررسی تأثیر ابعاد کالبدی – فضایی بر پیاده‌مداری در شهر تهران (نمونه موردی: محلات امیرآباد و دانشگاه تهران)، نشریه‌ی تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 51، صص 22-1.
پورجعفر، محمدرضا و پورجعفر، علی (1390)، نقش سرمایه‌ی اجتماعی در وضعیت اقتصادی بازارهای سنتی در ایران، مشهد، اولین همایش اقتصاد شهری در ایران.
توسلی، غلامعباس (1396)، نظریه‌های جامعه‌شناسی، تهران، انتشارات سمت.
تهرانی (فخاری)، فرهاد، پارسی، فرامرز و بانی مسعود، امیر (1385)، بازخوانی نقشه‎های تاریخی شهر تبریز، تهران، وزارت مسکن و شهرسازی.
حسینی، سیدهادی (1396)، شهر فشرده و توسعه‌ی پایدار شهری سبزوار، نشریه‌ی تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 45، صص 116-93.
دهخدا علی‌اکبر (1377)، لغت‌نامه‌ی دهخدا، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، مؤسسه‌ی دهخدا.
ریتزر، جرج (1394)، نظریه‌ی جامعه‌شناسی دوران معاصر، ترجمه‌ی محسن ثلاثی، تهران، انتشارات علمی.
ساسان‌پور، فرزانه، علیزاده، سارا و اعرابی مقدم، حوریه (1397)، قابلیت‌سنجی زیست‌پذیری مناطق شهری ارومیه با مدل RALSPI، نشریه‌ی تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 48، صص 258-241.
سعیدنیا، احمد (1383)، کاربری زمین شهری، تهران، انتشارات سازمان شهرداری‌های کشور.
شعاعی، حمیدرضا (1390). مطالعه‌ی تطبیقی علل ماندگاری حسینیه‌های ایران (تهران، ساری، بندرعباس، نائین)، رساله‌ی دکترای معماری به راهنمایی دکتر مختاباد، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات.
شفیعیان داریانی، فائزه، پورجعفر، محمدرضا و قبادی، علیرضا (1393)، مفهوم ماندگاری در معماری اسلامی و مقایسه‌ی آن با مفهوم پایداری در معماری معاصر، پژوهش‌های معماری اسلامی، شماره 5، صص 50-32.
صالحی‌نیا، مجید (1388)، اجتماع‌پذیری فضای معماری، رساله‌ی دکتری رشته‌ی معماری به راهنمایی دکتر معماریان، تهران، دانشگاه علم و صنعت، دانشکده معماری.
طهماسبی، ارسلان و حاتمی گلزاری، الهام (1394)، مطالعه تطبیقی فلسفه وجودی میدان در ایران و یونان، مطالعه موردی آگورای آتن و میدان صاحب الامر تبریز، تهران، سومین کنگره بین المللی عمران، معماری و توسعه شهری.
کاظمی، عباس (1394)، پرسه‌زنی و زندگی روزمره‌ی ایرانی، تهران، انتشارات فرهنگ جاوید.
کامیار، مریم (1387)، هنر، تکرار ریتم کیهانی با رویکرد نشانه‌شناختی، رساله‌ی رشته‌ی معماری به راهنمایی دکتر آیت‌الهی، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده هنر و معماری.
کمالی، سید مجید (1389)، جهانی شدن، فرهنگ و زندگی روزمره: زندگی بی زندگی، نشریه‌ی زمانه، دوره‌ی جدید شماره 95، صص 41-40.
کرایب، یان (1395)، نظریه‌ی اجتماعی مدرن از پارسونز تا هابرماس، ترجمه‌ی عباس مخبر، تهران، نشر آگاه.
لاجوردی، هاله (1382)، بازنمایی زندگی روزمره در سینما، رساله‌ی دکتری علوم اجتماعی به راهنمایی دکتر تقی آزاد ارمکی، تهران، دانشگاه تهران، دانشکده علوم اجتماعی.
لوفور، هنری (1393)، ضرب‌آهنگ کاوی، فضا، زمان و زندگی روزمره، ترجمه‌ی آیدین ترکمه و آتوسا مدیری، تهران، انتشارات رخ‌داد نو.
محمدزاده، محمد (1385)، در جستجوی قطعه‌ی گمشده، مجله‌ی معمار، شماره 29، صص 32-24.
مدنی‌پور، علی (1387)، فضاهای عمومی و خصوصی شهر، ترجمه‌ی فرشاد نوریان، تهران، شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
مدیری، آتوسا (1385)، جرم، خشونت و احساس امنیت در فضاهای عمومی شهر، فصلنامه رفاه اجتماعی، شماره 22، صص 29-11.
مزینی، منوچهر (1381)، معماری و مردم، مجله‌ی معمار، شماره 18، صص 17-4.
معین، محمد (1388)، فرهنگ لغات معین، تهران، انتشارات سپهر تهران.
معینی، حسین و ساعی‌نیا، محمد (1383)، اخلاق و تفکر خلاقانه‌ی معماری در دنیای امروز، دومین کنگره‌ی تاریخ معماری و شهرسازی ایران، جلد نخست، تهران، نشر رسانه پرداز.
میک، فدرستون (1380)، زیبایی شناختی کردن زندگی روزمره، مجله‌ی ارغوان، شماره 19، صص 228-187.
نقره‌کار، عبدالحمید (1394)، برداشتی از حکمت اسلامی در هنر و معماری، تهران، انتشارات کتاب فکرنو.
نقره‌کار، عبدالحمید، حمزه‌نژاد، مهدی و فروزنده، آیسان (1388)، راز جاودانگی آثار معماری، تحلیلی بر نگرش‌های نوگرا، فرانوگرا و رویکردهای فراگیرتر، مجله‌ی علمی پژوهشی باغ نظر، شماره 12، صص 44-31.
Christl, W. (2017), Corporate Surveillance in everyday life, A Report by Cracked Labs, Vienna, June 2017.
Cruz, N, S, Torres, M, I, M, Da Silva, J, A, R, M. (2011), Bioclimatic Architecture Potential in Buildings Durability and in their Thermal and Environmental Performance, International Conference on Durability of Bulding Materials and Componenents, Porto – Portugal, April 12th-15th.
Fishman D, K. (2013), Sociology of everyday life, Current Sociology 61(5-6): 714-732.
Hillier, Bill. Hanson, Julienne. (2003), The Social Logic of Space, Transferred to Digital Printing, United Kingdom, Cambridge University Press.
Mosvold, R. (2005), Mathematics in everyday life a study of beliefs and actions, Thesis in Department of Mathematics University of Bergen.
Yzurdiaga, Katherine P. (2014), "Reconsidering Firmitas: Durability as an Integral Function of the Sustainably Built Environment", Pomona Senior Theses. Paper 111, http://scholarship.claremont.edu/pomona_theses/111.