تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحلیل فرایندهای جغرافیایی موثر در شکل‌گیری فرم‌ها در شهر اسلامی – ایرانی (مطالعه موردی: محلات تاریخی شهر اصفهان)

نویسندگان
دانشگاه اصفهان
چکیده
از مسائل مهم حاکم بر مدیریت و برنامه­ریزی شهرهای ما، نگرش فرم محور است؛ یعنی می خواهند مسائل شهرها را عمدتاً از طریق تغییرات کالبدی حل کنند و در مطالعات خود بر ویژگی های فیزیکی تاکید دارند. در مقابل این نگرش، دیدگاه فرایند محور قرار دارد که سعی می کند فرایندها را بیشتر مورد تحلیل قرار دهد زیرا این فرایندها هستند که فرم­ ها را به وجود می ­آورند. هدف پژوهش این است که بر روی فرایندها و علل در محلات تاریخی شهر اصفهان تاکید شود و نگرش فرایند محور به عنوان حلقه مفقوده برنامه­ریزی شهرهای ما مورد توجه ویژه خواهد بود. پژوهش حاضر به روش ترکیبی انجام شده است تا از این طریق از مزایای هر دو روش کیفی و کمی بهره گیریم. در روش تحقیق کیفی، داده ­ها از روش­های مصاحبه، مشاهده و مطالعات کتابخانه ­ای جمع­آوری شده است و در روش تحقیق کمی از آزمون تی تک نمونه­ای استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می­ دهد فرایندهای جغرافیایی موثر در شکل­ گیری فرم­ها در محلات تاریخی شهر اصفهان عبارتند از: «وجود حیاط مرکزی در مساکن»، «امکان ارتباط با عناصر طبیعی مانند درخت، آب و نور طبیعی»، «امکان تماشای آیات الهی مانند آسمان، خورشید، ماه و ستارگان»، «اهمیت منابع آبی مانند زاینده­ رود، قنات و مادی­ ها در آفرینش فضاها»، «هماهنگی با اقلیم گرم و خشک»، «اهمیت باغ های خصوصی و خانگی» و «رعایت حریم عناصر طبیعی مانند حریم چاه، قنات، مادی و غیره». از میان فرایندهای مورد مطالعه نیز «اهمیت منابع آبی مانند زاینده ­رود، قنات و مادی­ ها در آفرینش فضاها» با میانگین 4 بیشترین میانگین را به خود اختصاص داده و مهم ­ترین فرایند موثر در شکل­ گیری فرم­ ها در محلات تاریخی شهر اصفهان می­ باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the Effective Geographical Processes in Shaping the Forms in Islamic-Iranian city (Case Study: Historical Neighborhoods of Isfahan City)

نویسندگان English

Fardin Kooshki
Hamidreza Varesi
University of Isfahan
چکیده English

از مسائل مهم حاکم بر مدیریت و برنامه­ریزی شهرهای ما، نگرش فرم محور است؛ یعنی می خواهند مسائل شهرها را عمدتاً از طریق تغییرات کالبدی حل کنند و در مطالعات خود بر ویژگی های فیزیکی تاکید دارند. در مقابل این نگرش، دیدگاه فرایند محور قرار دارد که سعی می کند فرایندها را بیشتر مورد تحلیل قرار دهد زیرا این فرایندها هستند که فرم­ ها را به وجود می ­آورند. هدف پژوهش این است که بر روی فرایندها و علل در محلات تاریخی شهر اصفهان تاکید شود و نگرش فرایند محور به عنوان حلقه مفقوده برنامه­ریزی شهرهای ما مورد توجه ویژه خواهد بود. پژوهش حاضر به روش ترکیبی انجام شده است تا از این طریق از مزایای هر دو روش کیفی و کمی بهره گیریم. در روش تحقیق کیفی، داده ­ها از روش­های مصاحبه، مشاهده و مطالعات کتابخانه ­ای جمع­آوری شده است و در روش تحقیق کمی از آزمون تی تک نمونه­ای استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می­ دهد فرایندهای جغرافیایی موثر در شکل­ گیری فرم­ها در محلات تاریخی شهر اصفهان عبارتند از: «وجود حیاط مرکزی در مساکن»، «امکان ارتباط با عناصر طبیعی مانند درخت، آب و نور طبیعی»، «امکان تماشای آیات الهی مانند آسمان، خورشید، ماه و ستارگان»، «اهمیت منابع آبی مانند زاینده­ رود، قنات و مادی­ ها در آفرینش فضاها»، «هماهنگی با اقلیم گرم و خشک»، «اهمیت باغ های خصوصی و خانگی» و «رعایت حریم عناصر طبیعی مانند حریم چاه، قنات، مادی و غیره». از میان فرایندهای مورد مطالعه نیز «اهمیت منابع آبی مانند زاینده ­رود، قنات و مادی­ ها در آفرینش فضاها» با میانگین 4 بیشترین میانگین را به خود اختصاص داده و مهم ­ترین فرایند موثر در شکل­ گیری فرم­ ها در محلات تاریخی شهر اصفهان می­ باشد.

کلیدواژه‌ها English

process
form
Iranian-Islamic City
Historical neighborhoods of Isfahan
Bloch, Carter, Sorensen, Mads, Graversen, Ebbe, Schneider, Jesper, Schmidt, Evanthia, Kalpazidou, Aagaard, Kaare & Mejlgaard, Niels (2014). Developing a methodology to assess the impact of research grant funding: a mixed methods approach, Evaluation and program planning, 43,pp 105-117.
Dabbour, L. M.(2021). Morphology of quarters in traditional Arab Islamic city: A case of the traditional city of Damascus, Frontiers of Architectural Research, Volume 10, Issue 1, 50-65.
Dettmann, Klaus (1969). Damaskus: Eine orientalische stadt zwischen tradition und moderne, Mitteilungen der Fränkischen Geographischen Gesellschaft, 15/16, 183-312.
Harvey, D. (2014). Seventeen Contradictions and the End of Capitalism, reviewed by Ståle Holgersen, London School of Economics and Political Science.
Hoffman, M., & Dowd, R. (2008). Religion Gender and Political Participation in Africa: Lessons from Nigeria, Senegal and Uganda, Department of Political Science, University of Norte Dame.
LabibMohamed, D. H. I. (2021). Cairo: An Arab city transforming from Islamic urban planning to globalization, Cities, Volume 117.
Relyea, D. E. (2013). Guidelines to Enhance the Ecological Value of Cemeteries in Southern Ontario, Thesis presented to Landscape Architecture, The University of Guelph.
Tashakkori, A., & Teddlie, C. (2010). Sage handbook of mixed methods in social & behavioral research(2nd edition), Thousand Oaks, CA: Sage.
Winter, Caroline. (2011). First World War cemetery: Insights from Visitor Books, Tourism Geographies, 13 (3): 462-479.
Wirth, Eugen (1973). Die Beziehungen der orientalisch-islamischen Stadt zum umgebenden Lande: Ein Beitrag zur Theorie de Rentenkapitalismus, PP 323-333.