تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

واکاوی اثرات جریان‌های بین شهری بر تغییرات کاربری اراضی واقع در خارج حریم شهرها؛ مورد مطالعه: اراضی پیرامون محورهای مواصلاتی شهرهای بابل، قائم‌شهر و ساری

نویسندگان
دانشگاه تهران
چکیده
هدف این تحقیق واکاوی و سنجش میزان تأثیرگذاری شدت جریان­های بین شهری بر تغییرات کاربری اراضی در پیرامون محورهای مواصلاتی شهرهای قائم‌شهر، بابل و ساری می­باشد. روش این پژوهش، از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و متکی به روش کمی می­باشد. همچنین برای تجزیه و تحلیل­های لازم از مدل­ آنتروپی، تحلیل جریان‌ها و مدل جاذبه در محیط نرم­افزاری GIS استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می­دهد که افزایش تردد مسافر و جابجایی کالا در محورهای مواصلاتی شهرهای بابل، قائم­شهر و ساری، سبب افزایش میزان تقاضا برای تغییر کاربری اراضی در پیرامون این محورها شده است؛ البته میزان تأثیرگذاری تردد مسافر (با ضریب همبستگی 0.72) بیش از جابجایی کالا (با ضریب هبستگی 0.43) بوده است. در نتیجه، با توجه به وجود تأثیرات متقابل و چند مرکزی بودن محدوده مورد مطالعه (بر اساس تحلیل آنتروپی)، به منظور نظارت و هدایت بر تغییرات کاربری اراضی پیرامونی شهرهای مذکور، تدوین سیستم کنترل و مدیریت یکپارچه فضایی در قالب یک مجموعه شهری پیشنهاد می­گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the Effects of Intercity Flows on Land Use Changes outside the Urban Boundaries; Case study: Lands around the communication roads of the cities of Babol, Ghaem Shahr and Sari

چکیده English

This research tends to analyze and assess the impact of intercity flows rate on land use changes around the community roads of the cities of Babol, Ghaem Shahr and Sari. This research is descriptive-analytic and performed in quantitative method. A wide range of techniques including gravity model, flow analysis model, entropy analysis and GIS software environment were applied for performing required analysis. Research findings show that increase in passenger transfer and cargo transit in the community roads of the cities of Babol, Ghaem Shahr and Sari, resulted in increase in applications for land use changes around these roads; of course, the impact of passenger transfer (with correlation coefficient of 0.72) was higher than cargo transit (with correlation coefficient of 0.43). Concerning their existing interactions and multicenter of the studied area (based on entropy analysis), codification of control system and integrated spatial management is hereby suggested in form of a comprehensive urban plan toward supervising and managing land use changes in suburban areas of the aforesaid cities.

کلیدواژه‌ها English

Intercity flows
land use changes
flows analysis
the cities of Babol
Ghaem Shahr and Sari
بابایی اقدام، فریدون؛ ابراهیم‌زاده، حسین (1390). مدل‌سازی تغییرات کاربری اراضی زراعی و بایر به سطوح ساخته شده در منطقه شهری اردبیل با استفاده از مدل CLUE-S، مجله جغرافیا و توسعه، زاهدان، شماره 26، صص. 34-21.
جرجانی، حسین علی (1388). توسعه فیزیکی شهر و تأثیر آن بر تغییرات کاربری اراضی کشاورزی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران.
حجازی، سمانه (1387). تحلیل روند تغییرات کاربری زمین در حاشیه شهر؛ محدوده مطالعاتی: جنوب غربی تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشگاه تهران، تهران.
حسینی، مریم؛ کریمی، محمد؛ مسگری، محمد سعدی و حیدری، مهدی (1395). طراحی و پیاده‌سازی یک سیستم یکپارچه مدل‌سازی تغییر کاربری اراضی شهری، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، تهران، شماره 40، صص. 91-69.
داداش‌پور، هاشم؛ سالاریان، فردیس (1394). تحلیل تأثیر پراکنده‌رویی بر تغییر کاربری زمین در منطقه شهری ساری، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، تهران، دوره 3، شماره 2، صص. 163-145.
رشیدی‌فر، فاطمه (1390). پیش‌بینی و شبیه‌سازی نحوه رشد و تغییر کاربری اراضی مناطق حاشیه شهر زنجان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشگاه تهران، تهران.
رهنمایی، محمدتقی؛ شاه حسینی، پروانه (1392). فرایند برنامه‌ریزی شهری ایران، انتشارات سمت، چاپ دهم، تهران.
سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای، سالنامه آماری سال‌های 1375، 1385 و 1390.
شکوئی، حسین (1392). اندیشه‌های نو در فسلفه جغرافیا؛ جلد دوم: فسلفه‌های محیطی و مکتب‌های جغرافیایی، انتشارات گیتاشناسی، چاپ نهم، تهران.
صدرموسوی، میرستار؛ رحیمی، اکبر (1391). تحلیلی بر توسعه کالبدی تبریز و تخریب اراضی کشاورزی و فضاهای سبز شهری، مجله جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، زاهدان، شماره 4، صص. 109-99.
کلالی مقدم، ژیلا (1384). تحلیل فضایی-مکانی تغییرات کاربری اراضی کشاورزی و منابع طبیعی حاشیه شهر مشهد طی سال‌های 83-1366، ستاد ساماندهی حاشیه شهر مشهد، مشهد.
کلالی مقدم، ژیلا (1394). بررسی عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی؛ نمونه موردی: مناطق روستایی شهرستان رشت، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، مشهد، شماره پیاپی 9، صص. 132-113.
کیتی، ویلیامز؛ برتون، الیزابت (1385). دستیابی به شکل پایدار شهری، ترجمه واراز مرادی مسیحی، انتشارات شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری، چاپ اول، تهران.
مرکز آمار ایران، اطلاعات سرشماری رسمی نفوس و مسکن استان مازندران طی سال‌های 1375 تا 1390.
موسوی، سیده آمنه (1392). تحلیل اثرات تغییر کاربری اراضی خارج از محدوده و حریم شهرها بر پیوستگی کالبدی شهرهای مجاور و ارائه راهکارهای برنامه‌ریزی؛ نمونه موردی: شهرهای ساری، قائم شهر و بابل، پایان‌نامه کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشگاه تهران، تهران.
مهندسان مشاور مازند طرح (1388). برنامه آمایش استان مازندران، وزارت کشور، دفتر برنامه‌ریزی و بودجه.
واحدیان بیکی، لیلا؛ پوراحمد، احمد؛ سیف‌الدینی، فرانک (1390). اثر توسعه فیزیکی شهر تهران بر تغییر کاربری اراضی منطقه 5، فصلنامه نگرش نو در جغرافیای انسانی، گرمسار، شماره 13، صص. 46-29.
Chapin, F.S., & Kaiser, E.J. (1995). Urban Land Use Planning, Urbana: University of Illinois Press.
Dietzel, C. & Clarke, K.C. (2004). Spatial Differences in Multi-Resolution Urban Automata Modeling, Transportation in GIS, Vol. 8, pp. 479-492.
Dietzel, C. & Clarke, K.C. (2006). The Effect of Disaggregation Land Use Categories in Cellular Automata during Model Calibration and Forecasting, Computers, Environment and Urban Systems, Vol. 30, pp. 78-101.
Geist, H., & McConnell, W. (2006). Land-Use and Land-Cover Change; Local Processes and Global Impacts, Springer.
Heimlich, R. (2001). Development and Beyond the Urban Fringe: Impacts on Agriculture, USDA.
Jantz, C.A., Goetz, S.J., & Shelley, M.K. (2003). Using the SLEUTH Urban Growth Model to Simulate the Impacts of Future Policy Scenarios on Urban Land Use in the Baltimore-Washington Metropolitan Area, Environment and Planning B, Vol. 30, pp. 251-271.
Kumar, A., Pandey, A., & Hoda, N. (2011). Evaluation of Sprawl Pattern in the Tribal-Dominated Cities of Jharkhand State India, International of Remote Sensing, Vol. 32, pp. 7651-7675.
Puertas, O., Henriquez, C., & Meza, F. (2014). Assessing Spatial Dynamics of Urban Growth Using an Integrated Land Use Model; Application in Santiago Metropolitan Area during 2010-2045, Land Use Policy, Vol. 38, pp. 415-425.
Silva, E.A., & Clarke, K.C. (2002). Calibration of the SLEUTH Urban Growth Model for Lisbon and Porto in Portugal, Computers, Environment and Urban Systems, Vol. 26, pp. 525-552.
Wang, I.L., Johnson, E.L. & Sokol, J.S. (2005). A Multiple Pairs Shortest Path Algorithm, Transportation Science, Vol. 39, pp. 465-476.
Westervelt, J., BenDor, T.K., & Sexton, J.O. (2011). A Technique for Rapidly Assessing Regional Scale Urban Growth, Environmental and Planning B, Vol. 38, pp. 61-81.
Yuji Hara, M., Kazuhico, T., & Satoru, O. (2002). Urbanization Linked with Past Agricultural Land Use Patterns in the Urban Fringe of a Deltaic Asian Mega-city: a case study in Bangkok, Landscape and Urban Planning, Vol. 73, pp. 16-28.