تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

بررسی و تحلیل نابرابری‌های ناحیه ای در شهرستان‌های استان اردبیل طی دوره های 1390-1385

نویسندگان
1 دانشگاه محقق اردبیلی
2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل
چکیده
در این پژوهش برای نشان دادن نابرابری میان شهرستان‌های استان اردبیل 60 شاخص توسعه در بخش‌های بهداشتی درمانی، اجتماعی، آموزشی، فرهنگی، زیربنایی، با استفاده از مدل ویکور مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند. همچنین جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات و ترسیم نمودارها و نقشه ها از نرم افزارهای Excel، SPss، ARC Map 10.1 استفاده شده است. همچنین جهت تعیین وزن شاخص‌های پژوهش از طریق تکمیل پرسش نامه توسط کارشناسان ( 20 نفر از کارشناسان و متخصصان) از مدلAHP استفاده گردید. طبق بررسی‌های صورت گرفته به این نتیجه رسیدیم که در سال 1390 از مجموع 10 شهرستان استان اردبیل، شهرستان اردبیل، توسعه یافته و شهرستان‌های گرمی، سرعین و خلخال شهرستان‌های رو به توسعه، شهرستان‌های پارس آباد، بیله سوار و نمین کمتر توسعه یافته و شهرستان‌های مشگین شهر، نیر و کوثر توسعه نیافته اند. این نابرابری‌ها بازتاب و برآیند عوامل محیطی، اقتصاد سیاسی، نارسایی‌های نظام برنامه ریزی فضایی به ویژه قطب رشد شهر اردبیل می‌باشد. همچنین طبق تحلیل و بررسی‌ها صورت گرفته به این نتیجه رسیدیم که نابرابری ناحیه ای در مقیاس شهرستان‌های استان اردبیل به صورت نامتعادل می‌باشد، بین جمعیت هر شهرستان و میزان توسعه‌یافتگی آن رابطه معناداری مثبتی وجود دارد، بین فاصله از مرکز استان و میزان توسعه‌یافتگی رابطه معناداری مثبتی وجود دارد.


کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Studying and Analyzing Regional Inequalities (case study: cities of Ardabil province, Iran 2006 – 2011)

نویسندگان English

Bahram Imani 1
Roghayyeh Farshi 2
Reza Hashemi Masoomabad 1
1 University Of mohaghegh Ardebili
2 Islamic Azad University Of Ardabil
چکیده English



In this study, to show the inequality between different cities in Ardebil province, 60 developmental indicators in different sections including health care, social, educational, cultural and infrastructural sections have been analyzed through VIKOR model. Moreover, for data analysis and graph and table representation of data Excel, SPSS, and ARC Map 10.1 software was used. For determining validity of the research indicators, questionnaires were completed by experts (16 experts and professionals in the related area) through AHP model. A survey in 2011 showed that from among 10 cities in Ardabil province, Ardebil city; Serein Germy and Khalkhal; Parsabad, Bilesavar and Namin; Meshginshahr, Nir and Kosar were developed, developing, less developed, and undeveloped areas, respectively. This inequality is the result of environmental, economic and political factors and it also reflects inadequacy of spatial planning, which places Ardabil in its high priority for development. Furthermore, according to the conducted analyses it is concluded that there is an imbalanced regional inequality on city scale in Ardabil province; there is a meaningful and positive relationship between the population of a city and the degree of its development; finally there is a meaningful and positive relationship between the distance from the provincial capital and the degree of its development.

کلیدواژه‌ها English

regional inequalities
Development
VIKOR
the AHP
cities of Ardabil province
ابراهیم زاده، عیسی و اسکندری ثانی، محمد و اسمعیل نژاد، مرتضی (1389) کاربرد تحلیل عاملی در تبیین الگوی فضایی توسعه و توسعه‌نیافتگی شهری – منطقه ای در ایران، فصلنامه جغرافیا و توسعه، شماره هفده، زاهدان، صص 28-7.
استانداری اردبیل (1391) سالنامه آماری استان اردبیل.
بختیاری، صادق، دهقانی زاده، مجید و علیرضا رعیتی (1391)، سنجش وضعیت توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان یزد با بهره گیری از رویکردهای تصمیم گیری با معیارهای چندگانه و تحلیل عاملی، فصلنامه علمی-پژوهشی برنامه ریزی و بودجه، سال هفدهمم، شماره 3، صص 159-131.
بیات، مقصود و صفری، رباب (1391) سنجش سطوح توسعه‌یافتگی بخش کشاورزی شهرستان‌های استان فارس، فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، دوره 21، شماره 83، صص 81-77.
تقوایی، مسعود، وارثی، حمیدرضا و رعنا شیخ بیگلو (1390) تحلیل نابرابری‌های توسعه ناحیه ای در ایران، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 78، صص 168-153.
توکلی نیا، جمیله و کانونی، رضا و شریفی، امیر (1393) ارزیابی نظام‌های شهری مناطق نه‌گانه کشور بر اساس روش تصمیم گیری چند معیاره (AHP)، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی شهری، سال دوم، شماره پنجم، صص 99-77.
حسین زاده دلیر، کریم (1387)، برنامه ریزی ناحیه ای، تهران، انتشارات سمت.
حسینی، سید احمد و احد نژاد روشتی، محسن و مدیری، مهدی و کاملی فر، محمد جواد (1392) ارزیابی کیفیت نواحی شهری با توجه به توزیع خدمات شهری در بحران‌های انسان ساخت با رویکرد پدافند غیر عامل (نمونه موردی: نواحی شهر تهران)، مجله برنامه ریزی فضایی، سال سوم، شماره دوم، پیاپی 9، اصفهان، صص 100-79.
زاهدی اصل، محمد (1381) مبانی رفاه اجتماعی، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
زاهدی مازندرانی، محمدجواد (1386) توسعه و نابرابری، چاپ چهارم، تهران، انتشارات مازیار.
زیاری، کرامت الله (1389)، اصول و روش‌های برنامه ریزی منطقه ای، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
شیعه، اسماعیل (1391)، مقدمه ای بر مبانی برنامه ریزی شهری، تهران، انتشارات دانشگاه علم و صنعت.
غیبی، محمد و جاجرمی، کاظم (1390) بررسی و تحلیل تحولات نظام شهری استان تهران طی سال‌های 1355 تا 1385، فصلنامه علمی پژوهشی نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال سوم، شماره سوم، صص 42-27.
فتاحی، احداله و بیات، ناصر و امیری، علی و نعمتی، رضا (1392) سنجش و اولویت بندی پایداری اجتماعی در مناطق روستایی شهرستان دلفان با استفاده از مدل تصمیم گیری ویکور (مطالعه موردی: دهستان خاوه شمالی)، فصلنامه برنامه ریزی منطقه ای، سال سوم، شماره 11، مرودشت، صص 78-65.
فرجی راد، خدر و قاسمی، محمد (1395) تحلیل پیامدهای تداوم و عدم تداوم تعادل‌های منطقه ای در ایران با تاکید بر پیامدهای امنیتی، نشریه علمی-خبری دبیرخانه دائمی همایش الگوی توسعه پایدار و متوازن منطقه ای، سال سوم، شماره 9، شماره مسلسل 66، خرداد 1395.
فیضی زاده، علی و مدنی، علی (1379) تأمین اجتماعی و رفاه اجتماعی شاخص شناسی برای تبیین و سنجش، فصلنامه تأمین اجتماعی، سال دوم، شماره 4، صص 232-209.
کلانتری، خلیل (1380) برنامه ریزی و توسعه منطقه ای (تئوری‌ها و تکنیک‌ها)، تهران: انتشارات خوش‌بین.
مودت، الیاس و ملکی، سعید (1393) طیف بندی و سنجش فضایی آسیب فیزیکی – اجتماعی شهرها در برابر زلزله با به‌کارگیری تکنیک VIKOR و GIS؛ مورد شناسی شهر یزد، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری – منطقه ای، شماره 11، زاهدان، صص 103-85.
موسوی، میر نجف و مدیری، مهدی (1394). اولویت سنجی شاخص‌های عدالت اسلامی- ایرانی در تحقق آمایش سرزمین و توسعه متعادل در ایران، فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، دوره 24، شماره 95، پاییز 94، صص 36-17.
میرزا خانی، بهاره و برندک، فرهاد (1393)، سطح بندی توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان اردبیل، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال سوم، شماره 11، صص 90-79.
یاسوری، مجید؛ امامی، سیده فاطمه و مریم سجودی (1395) عدالت فضایی بهره‌مندی از امکانات و خدمات در سکونت گاه های روستایی دهستان‌های استان گیلان، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال شانزدهم، شماره 41، صص 116-95.
Opricovic, S. (2011). Fuzzy VIKOR with an application to water resources planning. Expert Systems with Applications, 38 (11) , 12983-12990.
Pierre-marcel-desjardins, regeonal dispaities in Canada, inter provinceal or urbnn/rural? region et development 33 (2011).
Semih, T.,& Seyhan, S. (2011). A multi-criteria Factor evaluation model for gas station site selection. Jordan of Global Management, 2(1) , 12-21.