تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی

تبیین پیامدهای امنیتی تغییر اقلیم نمونه موردی: حوضه آبریز مرکزی ایران

نویسندگان
1 دانشگاه خوارزمی
2 دانشگاه خوارزمی تهران
3 وزارت نیرو
چکیده
کوشش برای تأمین امنیت همواره در پس کنش و منش انسان­ها وجود داشته است. طی دو دهه اخیر، مسئله امنیتی تغییر اقلیم با توجه به پیامدهای پایدار آن بر زیست و تمدن بشر بیشترین توجه را به خود معطوف داشته است. در این میان، کشورهای واقع در کمربند خشک جهان به واسطه کاهش بارش ناشی از تغییرات اقلیمی و ناکارامدی مدیریت منابع آب، بیشترین آسیب را دیده­اند که کشور ما نیز با توجه به موقعیت جغرافیایی­اش به شدت متأثر از این رخداد شده است. برابر داده­های موجود، حوضه آبریز مرکزی که استان­های واقع در آن از وزن ژئوپلیتیک بالایی نیز برخوردار هستند، بیشترین اثرپذیری را از عوامل یاد شده داشته است. پژوهش حاضر با ماهیتی توصیفی-تحلیلی، بر این فرضیه استوار است که پیامدهای امنیتی تغییرات اقلیمی در حوضه آبریز مرکزی، علاوه بر پیامدهای ناگوار اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و محیطی برای شهروندان این منطقه پهناور از کشور این توانایی را دارد که با توجه به سهم تقریبی 48 درصدی آن در تولید ناخالص داخلی کشور و نیز تعلق آن به یکی از پربسامدترین محورهای تمدنی ایران، امنیت کشور را در مقیاس ملی و گستره جغرافیایی فرهنگ ایران با چالش­های بنیادی همراه کند. نتیجه پژوهش حاضر نشان داد در صورت تداوم وضعیت موجود، پیامدهای تغییر اقلیم در حوضه آبریز مزکزی این توانایی را دارد که ثبات و امنیت ملی را به چالش بکشاند.


کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explanation of Security Sequences of Climate Change (Case Study: Iran’s Central Drainage Basin)

نویسندگان English

Morad Kavianirad 1
Yadollah Karimi Pour 2
Hedayat Fahmi 3
Sadegh Karami 1
1 Kharazmi University
2 Kharazmi University
3 Ministry of Energy
چکیده English

Efforts to provide security have always been of great importance to human being. In recent decades, the security issues of climate change have attracted attentions due to its sustainable consequences on the lives and civilization of humans. Among all countries, the ones which are placed in draught belt, like our country Iran, have hurt a lot because of low precipitations and also mismanagements in water resources control. Climate change show itself by changes in precipitation patterns, reduction of precipitation and increasing of temperature. According to the present data, Iran's central drainage basin which consists of important geopolitical provinces, has been affected by the above mentioned factors. This descriptive-analytic research is carried out based on the effects of climate change on Iran's central basin which provides approximately 48 percent of Iran’s GDP. Continuity of climate changes in this region can make critical problems in social, environmental, economic and political scales and the lives of the citizens would be affected as well. To conclude, the persistence of the current conditions in climate change in the central drainage basin of Iran, would result in challenges through the national stability and security.

کلیدواژه‌ها English

Critical Geopolitics
Climate Change
National Security
Environmental Security and Iran Central Drainage Basin
ابراهیمی، حسین (1384)، بررسی اثر تغییر اقلیم بر مصارف آب کشاورزی دشت مشهد، رساله دکتری مهندسی کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران.
آرلیتل، اردی مکین لای، (1395)، امنیت جهانی: رویکردها و نظریه‌ها، ترجمه اصغر افتخاری، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
آروین، عباسعلی و حلبیان، امیر حسین و بهارلو، محسن(1395)، اثر نوسانات اقلیمی و برداشت آب بر تغییرات تراز آب زیرزمینی دشت دامنه، مجله مخاطرات محیط طبیعی، سال پنجم، شماره هفتم
اسلامی، پگاه (1390)، نقش گازهای گلخانه ای ناشی از احتراق سوختهای فسیلی در رابطه با تغییر اقلیم، همایش ملی تغییر اقلیم و تاثیر آن بر کشاورزی و محیط زیست، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی
امانت، حمید، (1390)، امنیت اجتماعی وارائه الگوی سنجش آن، فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی، شماره بیست و هفتم، صص 175-145.
براتیان، علی (1386)، پیامدهای زیستی تغییرات اقلیم، مجله اطلاعات جغرافیایی (سپهر) دوره شانزدهم، شماره شصت و سوم
بوزان، بـاری (1396)، مردم، دولت‌ها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهـبـرد، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی
بوزان، باری، ویور، الی و پاپ دوولید (1392)، چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت، ترجمه علیرضا طیب، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی
پی‌یرس، فرد (1393)، وقتی رودخانه‌ها می‌خشکند: آب، بحران قرن بیست و یکم، ترجمه بهشید دلیلی، تهران: انتشارات بهجت
خالق، سعیده و بزازان، فاطمه و مدنی، شیما(1394)، اثر تغییر اقلیم بر تولید بخش کشاورزی و بر اقتصاد ایران (رویکرد ماتریسی حسابداری اجتماعی)، فصلنامه تحقیقات کشاورزی، جلد7، شماره 1.
دولـور، ژاک (1391)، هـمـنـوازی تـازه اروپـا, تـرجـمه عباس آگاهی، تـهران: مـوسـسـه چـاپ و انتشارات وزارت خارجه.
دومین گزارش ملی تغییر آب و هوا ، قابل دسترسی در سایت:www.climate-change.ir
ربیعی، علی (1393)، مطالعات امنیت ملی، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه، تهران، مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه
رنجبر، مقصود، (1385)، مفهوم امنیت در اندیشه های سده میانه، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال نهم، شماره اول، صص 70-88.
سادات آشفته، پریسا و بزرگ حداد، امید(1392)، ارائه‌ رویکرد احتمالاتی ارزیابی اثرات تغییر اقلیم بر منابع آب، مجله مهندسی منابع آب، سال 6
سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح(1383)، فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور، حوضه آبریز ایران مرکزی، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح
شستلند ژان، کلود وشنه، ژان- کلود (1380)، جمعیت جهان چالش‌ها و مسایل، ترجمه: سیدمحمد سیدمیرزایی، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، جلد دوم، چاپ اول، تهران
عرب، داود رضا و پشتوان، حمید (بی‌تا) تجارب جهانی طرح‌های انتقال میان حوزه‌ای آب و ضرورت تدوین معیارهای تصمیم‌گیری در ایران، تهران: وزارت نیرو
علیجانی، بهلول (1377)، آب و هواشناسی ایران، چاپ چهارم، تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور.
علیجانی، بهلول، قویدل رحیمی، یوسف (1384)، مقایسه و پیش‌بینی تغییرات دمای سالانه‌ی تبریز با ناهنجاری‌های دمایی کره‌ی زمین با استفاده از روش‌های رگرسیون خطی و شبکه‌ی عصبی مصنوعی، مجله جغرافیا و توسعه، دوره 3، شماره 6، صص 38-21.
علیزاده، امین و کمالی، غلامعلی(1381)، اثرات تغییر اقلیم بر افزایش مصرف آب کشاورزی در دشت مشهد، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، دوره 17، شماره پیاپی 2-3، صص 201-189.
فهمی، هدایت(1394)، بررسی اثرات تغییر اقلیم بر منابع آب، وزارت نیرو
کاویانی راد، مراد (1395)، چالش‌های هیدروپلیتیک امنیتی شدن آب در ایران، روزنامه شرق، تهران.
کریمی‌پور، یدالله، کریمی‌پور، هدی و کوثر (1390)، اکولوژی سیاسی، انتشارات دانش پویان جوان، تهران.
گرانتوفسکی،‌ ادوین‌ آرویدوویچ، داندامایو، میشل آندره (1395)، تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ترجمه کیخسرو کشاورزی، تهران: نشر مروارید.
متقی، افشین، (1394)، تغییرهای ساختار جمیعتی جمهوری اسلامی ایران: آسیب-شناسی و ظرفیت‌سنجی مسائل امنیتی، فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، دوره 47، شماره 3، صص 575-557.
مختاری هشی، حسین (1392)، هیدروپلیتیک ایران، جغرافیای بحران آب در افق سال 1404، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال نهم، شماره سوم
مرکز رصد راهبردی اشراف(1394)، بحران آب ایران تهدیدی خطرناک‌تر از دشمنان خارجی، کد خبر 5442 www.eshraf.ir
نلسون فرای، ریچارد (1395)، تاریخ باستانی ایران، ترجمه مسعود رجب‌نیا، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی
وزارت نیرو، دفتر برنامه ریزی کلان آب و آبفا (1395)، پروژه پژوهشی تدوین راهبردها و برنامه ملی سازگاری و تغییر اقلیم در بخش کشاورزی، صص204-205
ولایتی، سعداله (1392)، منابع و مسایل آب در ایران با تأکید بر بحران آب، انتشارات همدل، مشهد.
Adger, W. N. Huq, S. Brown, K. Conway, D. and Hulme, M. (2003). Adaptation to Climate Change in the Developing World, Progress in Development Studies, 3(3): 179-188.
Angel J. (2008). Potential Impacts of Climate Change on Water Availability. Illinois State Water Survey. Institute of Natural Resource Sustainability.
Collins, A. (2006). Contemporary Security Studies, London: Oxford University Press
Dittmer, J. and Gray, N. (2010). Popular Geopolitics 2.0: Towards New Methodologies of the Everyday, Geography Compass, Volume 4, Issue 11, pp, 166- 177.
Dodds, K., Kuus, M. and Sharp, J., (Eds.) (2013). The Ashgate Research Companion to Critical Geopolitics. Ashgate, Farnham, UK.
Grothmann, T. and Patt, A. (2005). Adaptive Capacity and Human Cognition: The Process of Individual Adaptation to Climate Change, Global Environmental Change, 15(3)
IPCC, (2001). Climate change 2001: The Scientific Basis; Contribution of Working
Leaner J., Dabrowski, R. Mason, T. Resane, M. Richardson, M. Ginster, R. Euripides, and Masekoameng E. (2017). Mercury emissions from point sources in South Africa. In Mercury Fate and Transport in the Global Atmosphere: Measurements, models and policy implications, edited by N. Pirrone and R. Mason, pp. 113-130. New York: Springer.
Linnenluecke, M. and Griffiths, A. (2010). Beyond Adaptation: Resilience for Business in Light of Climate Change and Weather Extremes, Business & Society, 49(3).
Oxfam (2017). Contribution of the intercontinental atmospheric transport to mercury pollution in the Northern Hemisphere, London: UK.
Rademaker, A. (2016). Role of tropospheric ozone increases in 20th-century climate change, Journal of Geophysical Research–Atmospheres, 11(8): 8-20.
Wild, O., M.J. Prather, H. Akimoto, J.K. Sundet, I.S.A. Isaksen, J.H. Crawford, D.D. Davis,M.A. Avery, Y. Kondo, G.W. Sachse, and S.T. Sandholm. (2014). Chemical transport model ozone simulations for spring 2001 over the western pacific: Regional ozone production and its global impacts. Journal of Geophysical Research–Atmospheres, 109 (15): 21-30.